هـیچ‌کـس صاحب هیچ چیز نبودهـیچ‌کـس صاحب هیچ چیز نبود

در چارچوب رویکرد انتقادی تحلیل گفتمان، مفهوم «نظم گفتمانی» به فضایی اجتماعی اشاره دارد که در آن گفتمان‌های مختلف تـا حـدی قلمـرو واحـدی را تحـت پوشـش قـرار می‌دهند و هریک در رقابت با دیگری تلاش می‌کند تا آن قلمرو را بـه روش خـاص خـود معنادار کند. این اصطلاح درعین حال حوزه بالفعل یا بالقوه تعارض گفتمانی را نیز نشـان می‌دهد که براساس آن مفاهیم «تخاصم» و «هژمونی» در سطح گفتمان‌ها ظهـور می‌یابنـد و اهمیت خود را آشکار می‌سازند.

 
شکل‌گیری طبقه تاجر زمیندار در عصر ناصریشکل‌گیری طبقه تاجر زمیندار در عصر ناصری

تحول عمده دیگر اواخر عصر ناصری، شکل‌گیری طبقه تاجر زمیندار بود. مبانی ساختاری قدرت تجار زمیندار، در ادغام اقتصاد ایران در اقتصاد جهانی ریشه داشت و در عمل، بخش عمده‌ای از املاک دولت را این گروه خریده بودند. حاج سیاح در خاطرات خود نقل کرده است: «تجار هم این نعمت بی‌زحمت را در ملاکی دیدند... همت آنها که باید در تجارت مملکت و ترویج متاع وطن و مصنوعات ایران صرف شود، آنان هم با فریب دادن مالکان دهات اطراف به دادن مال‌الاجاره به چند مقابل و رفتن فرع‌ها به سند بیع شرط‌ها بیچاره دهقانان را مستاصل می‌نمودند و مالک املاک می‌شدند... تجار پول‌دار خود را داخل ملاکین کرده و برای خود رعایا و اسرا خریده...» (حاج سیاح محلاتی، ۱۳۵۶: ۴۷۱ تا ۴۷۲).

 
قتل‌عام روشنفکران مشروطه‌خواهقتل‌عام روشنفکران مشروطه‌خواه

پس از به توپ بسته شدن مجلس در دوره‌ مشروطیت و دستگیری سردمداران مشروطیت در سوم تیرماه ۱۲۸۷، دو تن از مشروطه‌خواهان پس از آن که توسط نیروهای هوادار محمد علی شاه قاجار به قتل رسیدند،‌ پیکرشان به خندقی بیرون از باغ‌شاه پرتاب شد.

 
شلیک قزاق‌ها به قلب مشروطهشلیک قزاق‌ها به قلب مشروطه

در روز ۲ تیر ۱۲۸۷ ساختمان مجلس شورای ملی توسط قزاقان مسلح روس به فرماندهی کلنل لیاخوف به توپ بسته شد.

 
رویکرد به علم اقتصادرویکرد به علم اقتصاد

با توجه به مشکلات عدیده اقتصادی دوران قاجار و تلاش نخبگان در حل آن، یکی از شاخه‌های علوم غربی که مورد توجه قرار گرفت، اقتصاد بود. ملکم خان درخصوص لزوم توجه به علم اقتصاد نوشت: «از هر علم شمه‌ای در ایران بوده است؛ اما از علوم اکونومی پلیتیک که همه تازه و همه محصول این عهد است در ایران هرگز نبوده است.

 
بازنگری طرح تفصیلی و حق بر شهربازنگری طرح تفصیلی و حق بر شهر

طرح تفصیلی شهر تهران بعد‌ از کش و قوس‌های فراوان و پس از گذشت پنج سال از ابلاغ طرح جامع، مهر تایید‌ از شورای عالی شهرسازی و معماری کمیسیون‌ها گرفت و د‌ر ارد‌یبهشت سال ۹۱ (حد‌اقل روی کاغذ) مبنای عمل مجموعه مد‌یریت شهری تهران قرار گرفت و امروز پس از هفت سال از اجرایی شد‌ن این سند‌، همچنان شهر تهران با بسیاری از مشکلاتی که پیش از تصویب و ابلاغ آن روبه‌رو بود‌، د‌ست به گریبان است و حتی بعضا وضعیت بد‌تر هم شد‌ه است.

 
فرش سبز «هفت تیر» برای «پیاد‌ه‌ها»فرش سبز «هفت تیر» برای «پیاد‌ه‌ها»

یک پلازای شهری واقعی د‌ر پایتخت شب گذشته د‌ر مید‌ان هفت تیر به بهره‌برد‌اری رسید‌. این پروژه نخستین نمونه عینی از رویکرد‌ جد‌ید‌ مد‌یریت شهری تهران د‌ر اولویت‌بند‌ی پروژه‌های شهری مبتنی بر نیاز شهروند‌ان بود‌ه و با توجه به کمبود‌ جد‌ی سرانه‌های تفریحی و تفرجی د‌ر تهران، د‌ر اولویت اجرا قرار گرفت. این پروژه نمود‌ی از نسل نوی خد‌مات شهری است؛ به این معنا که مد‌یریت شهری از اجرای پروژه‌های اشیامحور و جنس سخت صرفه‌نظر کرد‌ه و به اجرای پروژه‌های شهروند‌محور، تامین‌کنند‌ه زیرساخت‌های اجتماعی شهر و جنس نرم روی آورد‌ه است. با احد‌اث این پلازا، مید‌ان هفت تیر تهران از حالت مید‌ان صرفا خود‌رویی خارج و به عرصه‌ای برای حضور شهروند‌ان پیاد‌ه تبد‌یل شد‌.

 
در مذمت نگاه خطی و کلیشه ای به تاریخدر مذمت نگاه خطی و کلیشه ای به تاریخ


اولین بار که تاریخ معاصر را خواندیم، درسهای دکتر حسن آیت بود که در تیراژ بسیار وسیع و گسترده با عنوان درسهایی از تاریخ معاصر ایران از قم منتشر شد. آن زمان، در باره تاریخ معاصر مطلب زیادی نمی دانستیم و بیشتر به تناسب تحولات روز، به بخش هایی از تاریخ گذشته ایران توجه می کردیم. از جمله توجه به مسائل جبهه ملی و ماجرای مصدق و کاشانی را همین آقای آیت و آقای مدنی فراهم کردند. حسن آیت شیفته مظفر بقایی بود و به همین دلیل کاملا ضد مصدق ورق را برگرداند.

 
گذار از نظام مالک‌الرقابی به تنظیماتگذار از نظام مالک‌الرقابی به تنظیمات

مفهوم قانون در معنای جدید در بستری متولد شد که از یکسو، استبداد عرفی شاه و دولتش و از دیگر سو، مناسبات و قرائت سنتی از شرع وضعیت نامناسبی را در عرصه عام اجتماعی به‌وجود آورده بودند. متفکران و نویسندگان متقدم که خود را در شرایط بی‌قانونی (خودکامگی) و زوال اجتماعی می‌دیدند مفاهیم نوین را در جامعه فراهم آوردند. از دید آنان، نظام دوگانه قواعد عرفی و نظام شرعی حاکم خود در اساس مشکلات قرار داشت.

 
گفته‌هاگفته‌ها

فراهم کردن فهرستی از انقلاب‌ها و قیام‌های شکست‌خورده کار آسانی است: شورش دهقانی ۱۳۸۱، جنگ دهقانی در آلمان ۱۵۲۵، کمون پاریس در ۱۸۷۱، انقلاب اسپانیا در ۱۹۳۶ و .... با این حال به‌عنوان یک نتیجه‌گیری تاریخی، این ایده که تمام انقلاب‌ها شکست می‌خورند، اشتباه است.