تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :959

آشنایی با ایران شناسان هانری ماسه

هانری ماسه(Henri mass) خاورشناس و ایران شناس معاصر و نامدار فرانسوی، صاحب تألیفات و تحقیقات ارزشمند در زبان، ادبیات و فرهنگ ایران، در 2 مارس 1886 در شهر لونویل در شرق فرانسه به دنیا آمد و در 9 نوامبر 1969/ آبان 1348 در 84 سالگی در پاریس درگذشت.

18
وی پس از پایان تحصیلات دبیرستانی، لیسانس ادبیات گرفت. آنگاه برای یادگیری زبانهای عربی و فارسی و ترکی وارد «مدرسه ملی زبانهای زنده شرقی» شد و همزمان مطالعات خود را در حوزۀ زبان شناسی و تاریخ ادیان (زبانهای سنسکریت و ایرانی باستان و دین اسلام) در «مدرسه عالی تحقیقات علمی-کاربردی» پاریس دنبال کرد و سرانجام در سال 1920 به دریافت درجه دکتری دولتی از دانشکده ادبیات پاریس (سوربن) نایل آمد. «تحقیق درباره ی سعدی شاعر» عنوان کتابی است که گویا ماسه آن را به عنوان رساله دکتری خود نوشته و در سال 1919 در پاریس منتشر کرده است.

فعالیت علمی

عضویت در «مؤسسه فرانسوی باستان شناسی شرقی در قاهره» (1911-1941) نخستین گام علمی ماسه بود. در آنجا پژوهشهایی دربارۀ کتاب «فتوح مصر و المغرب» از ابن عبدالحکم (درگذشتۀ 257ق/ 871م) و کتاب «تاریخ مصر» اثر محمدبن میسر (د677ق/ 1287م) به انجام رساند. نتیجه تحقیق اول در سال 1914 و حاصل تحقیق دوم در 1919 منتشر شد.

در دوران جنگ بین الملل اول در فرانسه و مراکش در مقام مأمور نظامی خدمت کرد. پس از آن، در سال 1919، تدریس ادبیات عربی و فارسی در دانشکدۀ ادبیات دانشگاه الجزایر را بر عهده گرفت و در سال 1921، به طور رسمی به استادی دانشکده ادبیات در آن دانشگاه نایل آمد. در سال 1927 صاحب کرسی زبان فارسی در «مدرسه  ملی زبانهای زنده شرقی» پاریس شد و از 1938 تا 1948 با حفظ سمت استادی تاریخ ایران، معاونت آنجا را بر عهده داشت و سرانجام بازنشسته شد.

ماسه در دوران حیات علمی خود به عضویت سازمانهای تحقیقاتی دیگری نیز در آمد. او عضو هیأت مدیره انجمن آسیایی پاریس(1939) و معاون این مؤسسه (از 1951)، عضو وابستۀ فرهنگیان غرب در دمشق (1924) عضو وابستۀ فرهنگستان ایران (1938/1376ش) و عضو فرهنگستان کتیبه ها و ادبیات فرانسه (1940) بود.

در ایران

هانری ماسه برای تحقیقات و حضور در مناسبتهای علمی پنج بار به ایران سفر کرد. در سفر نخست (1922-1923) اطلاعاتی دربارۀ معتقدات و آداب و رسوم ایرانی گرد آورد و همین مبنای تألیف کتابی شد که در سال 1938 در پاریس انتشار یافت.

سفر دوم او در سالهای 1931-1932 صورت گرفت و سفر سوم در سال 1934/1933ش برای شرکت در جشن هزارۀ فردوسی بود که در آن مقاله ای با عنوان «اوصاف مناظر طبیعت در شاهنامه» و خطابه ای راجع به «سجایای شخصی فردوسی» ایراد کرد.

 «فردوسی و حماسۀ ملی» و کتاب کوچک «به سوی خراسان» که اندکی پس از جشن هزارۀ فردوسی در پاریس انتشار یافت، دستاورد این سفر است.

سفر چهارم او در سال 1937 صورت گرفت که هدف او از آن، تکمیل اطلاعات پیشین خود دربارۀ «معتقدات و آداب ایرانی» بود.

آخرین سفر او به ایران در سال 1954/1333ش برای ایراد سخنرانی در کنگره هزارۀ بو علی سینا (1-10 اردیبهشت 1333ش/ 21-30 آوریل 1954) در تهران و همدان بود. در این جشن، ماسه خطابه ای با عنوان « اصطلاحات فلسفی ابن سینا در زبان فارسی ایراد کرد و در 28 آوریل نیز خطابه ای دیگر به هنگام پرده برداری از مجسمه ابن سینا در همدان ارائه کرد.

آثار علمی

آثار ماسه در دو حوزه تحقیقات عربی و تحقیقات ایرانی جای می گیرد. اما زمینه اصلی مطالعاتی که او در آن شهرت و برجستگی یافته، تحقیق در ادب فارسی است.

 او بیشتر سالهای عمر خود را صرف بازشناسی و معرفی درست ادبیات غنی فارسی به اروپاییان، به ویژه فرانسویان کرد و در این میان، راه را برای پژوهشهای علمی-ادبی دقیق و پرمایه در این حوزه هموار ساخت.

کتاب «معتقدات و آداب ایرانی» او مشهورترین و جامعترین کتاب در زمینه فولکلور و آداب و رسوم محلی ایران است.

سعی او در ترجمه آثار کهنسال ادب فارسی به زبان فرانسه نیز چشمگیر و بی رقیب است. «بهارستان» جامی، «ویس و رامین» گرگانی، آثاری از ابن سینا و جلد دوم «گرشاسب نامه» اسدی طوسی از ترجمه های مهم اوست. آراگون و مونئرلان - از برجستگان شعر و ادب فرانسه- از این ترجمه ها تأثیر پذیرفته اند.

در میان ترجمه های ماسه، کتاب پر حجم «برگزیده نظم و نثر فارسی» (از قرن چهارم تا سیزدهم ق)، که در سال 1950در پاریس منتشر شد، از اهمیت شایانی برخوردار است.

در این کتاب او کوشیده است تا نهصد سال ادبیات فارسی را همراه با زندگینامه سرایندگان و نویسندگان آن، با در نظر گرفتن موضوع و مضمون و با مقدمه های تاریخی براساس نوعی تقسیم بندی خاص و مطابق با ذوق و پسند و کنجکاوی فرانسویان، عرضه کند.

تألیفات و تنبعات این دانشمند ایران شناس و پرکار برای ایرانیان و آنانی که با فرهنگ و تاریخ و ادبیات ایرانی سرو کار دارند، آشناست و از منابع موثق و قابل اطمینان در پژوهشهای ادبی و تاریخی به شمار می رود.

پژوهشهای مهم هانری ماسه در ادبیات فارسی و فرهنگ ایرانی عبارت است از: تحقیق درباره سعدی (پاریس1919، ترجمه فارسی محمد حسن مهدوی اردبیلی و غلامحسین یوسفی، تهران 1364ش)؛ نظام الملک (1931)؛ فردوسی و حماسه ملی (پاریس، 1935)؛ منوچهری (الجزایر، 1935)؛ ادبیات فارسی معاصر (1935)؛ باباطاهر شاعر ایرانی (1937)؛ تمدن ایرانی (پاریس 1952)؛ ترجمه بهارستان عبدالرحمن جامی (پاریس، 1925)؛ ترجمه بیست غزل حافظ ( الجزایر، 1937)؛ ترجمه دانشنامه علائی ابن سینا (باهمکاری محمد آشنا، پاریس، 1955-1958)، ترجمه ویس ورامین (پاریس، 1959).

نشانهای علمی

اعطای نشانهای علمی و دانش به ماسه برای تجلیل از خدمات علمی او،استادی افتخاری دانشگاه تهران، عضویت در فرهنگستان ایران و چاپ مجموعه مقالات تحقیقی خاورشناسی او در سال 1342 به همت دانشگاه تهران، به مناسبت هفتادو پنجمین سال تولد او، حاکی از حسن قدردانی و احترام آمیز ایرانیان نسبت به او بوده است.

منابع:

آموزگار، ژاله، «درگذشت هانری ماسه»، سخن سال 19، شماره 7. تهران، 1348؛ افقه، علی، «هانری ماسه». وحید، س7، ش1، تهران، 1348؛ بدوی، عبدالرحمن، فرهنگ کامل خاورشناسان، قم، 1375؛ جشن نامه ابن سینا، ج2، تهران 1334؛ سیاسی، علی اکبر، «دیباچه» تک: مقالات تحقیقی خاورشناسی؛ صفا، ذبیح اللّه، «مقدمه»، تک: جشن نامه ابن سینا؛ ماسه، هانری، برگزیده شعر فارسی. به کوشش حسن هنرمندی، تهران، 1351؛ همو، تحقیق درباره سعدی، ترجمه محمد حسن مهدوی روشن ضمیر، تبریز، 1355؛ همو معتقدات و آداب ایرانی، ترجمه مهدی روشن ضمیر، تبریز 1355؛ مجموعه مقالات تحقیقی خاورشناسی تهران، 1342؛ مرتضوی، منوچهر، «دیباچه»، تک: ماسه، معتقدات و آداب ایرانی؛ مهدوی اردبیلی، محمد حسن و غلامحسین یوسفی،«مقدمه» تک «ماسه»، تحقیق دربارۀ سعدی؛ هزارۀ فردوسی، تهران، 1362؛ هنرمندی، حسن، «پیشگفتار انتقادی»، تک: ماسه، برگزیده شعر فارسی.

منبع: دانشنامه زبان و ادب فارسی

بررسی و نوشته: علی مصریان

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

موضوعات مرتبط : ایران شناسی    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید