تاریخ آخرین ویرایش : سه شنبه،18-10-1397
تعداد بازدید :72

انسان‌های شکارچی – گردآورنده چگونه گیاهان وحشی را اهلی کردند؟

 

پژوهش تازه ای که به تازگی در انگلستان انجام شده است روشن می‌کند که چگونه مردمان شکارچی ـ گردآورنده (Hunter-Gatherers) به کشاورزی روی آوردند و چگونه توانستند گیاهانی را که به صورت وحشی می‌روییدند را با ایجاد کشت زار تحت کنترل در بیاورند و آن‌ها را کاشت و برداشت کنند. این تغییر در روند زندگی این جوامع که پیش از آن به طور مستقیم گیاهان روییده شده را می‌خوردند و حیوانات را شکار می‌کردند در مراحل اولیه شکل گیری کشاورزی در عصر حجر ایجاد شده است.
در مورد گیاهان دانه دار مانند حبوبات، نشانه مشخصه اهلی کردن آن‌ها عدم پراکنده شدن طبیعی دانه‌ها است، بدین معنی که دانه‌ها یا بذرها دیگر از گیاهان به زمین نمی‌افتند، بلکه برای پراکنده شدن نیازمند انسان‌ها یا ابزارهای ماشینی هستند. در پژوهش تازه ای که به سرپرستی پروفسور «کالین آزبورن» در انگلستان انجام شد تأثیر اهلی کردن گیاهان در اندازه دانه‌های گیاهی به اثبات رسید. پروفسور آزبورن در این باره می‌گوید: "ما درباره این که کشاورزی چگونه آغاز شد اطلاعات بسیار کمی‌داریم، چون این اتفاق ۱۰هزار سال پیش افتاد. به همین دلیل هم هست که هنوز معماهای حل نشده‌ای وجود دارند. برای مثال، این که چرا جوامع شکارچی- گردآورنده ابتدا کشاورزی را شروع کردند و چگونه گیاهان اهلی شدند تا رشد و تکثیرشان به انسان‌ها وابستگی پیدا کند. یکی از بحث‌هایی که اکنون در این باره مطرح می‌شود این است که مردمان باستان تا چه اندازه ای درک می‌کردند که در حال اهلی کردن گیاهان هستند. آیا آن‌ها می‌دانستند که در حال پرورش دادن ویژگی‌های تازه ای در محصولات گیاهی هستند یا این ویژگی‌ها زمانی که نخستین کشاورزان بذر گیاهان وحشی را در خاک زراعی کاشتند به طور طبیعی تکامل پیدا کردند؟"
هر گونه پرورش انتخابی گیاهان که توسط کشاورزهای اولیه انجام می‌شد ممکن است روی ویژگی‌های برگ‌ها، ساقه‌ها یا ریشه‌هایی که به عنوان غذا مصرف می‌شدند تأثیر گذاشته باشد، ولی نمی‌توانسته به طور مستقیم روی اندازه دانه‌ها تأثیر بگذارد. در عوض، هر تغییری که روی اندازه دانه گیاهان ایجاد شده است باید نتیجه انتخاب طبیعی باشد که نقش خود را روی این گیاهان در زمین‌های کشاورزی ایفا کرده است. یا شاید هم پیوندهای ژنتیکی در تغییر ویژگی‌هایی مانند اندازه گیاهان مؤثر بوده است. شاید هم مردمان آن زمان گیاهان خوراکی را پرورش می‌دادند تا انداز? آن‌ها را بزرگ تر کنند، در حالی که دانه‌های بزرگ تر بدون این که آن‌ها به فکر تغییر اندازه شان باشند به خودی خود تغییر اندازه داده‌اند.
پروفسور آزبورن و مؤلفان تیم پژوهشی او اطلاعاتی درباره اندازه دانه‌های گیاهان بسیاری جمع آوری کردند و شواهد قانع کننده‌ای در ارتباط با بزرگ شدن اندازه دانه‌های گیاهی در اثر اهلی کردن آن‌ها توسط انسان به دست آوردند. آن‌ها دریافتند که اندازه دانه‌های ذرت کشت (اهلی) شده ۱۵ برابر بزرگ تر از ذرتی بود که به صورت وحشی رشد می‌کرد و در مورد دانه‌های سویا این تغییر اندازه ۷ برابر بود.
در مورد دانه‌های دیگری مثل گندم، جو و دیگر محصولات، افزایش اندازه خفیف تر بود (جو ۶۰ درصد و گندم دو دانه ای ۱۵ درصد). ولی همین تغییرات خفیف تر هم وقتی که همه دانه‌ها به محصول تبدیل می‌شوند از اهمیت برخوردارند. این تیم پژوهشی اطلاعاتی درباره اندازه دانه‌های بسیاری از گیاهان کشاورزی امروزی و گیاهانی که نسخه به جا مانده و زنده خویشاوندان وحشی خود در گذشته هستند را جمع آوری کردند. آن‌ها توانستند در میان ۷ گونه از سبزیجات شواهد محکمی‌برای افزایش اندازه دانه‌ها در اثر کشت آن‌ها توسط انسان به دست بیاورند. این شواهد به خصوص در مورد سیب زمینی، کاساوا و سیب زمینی شیرین بسیار حیرت انگیز بود.
این که چرا آن مردمان به عمد دانه‌های بزرگ تری را پرورش می‌دادند یا کاری می‌کردند که اندازه آن‌ها تغییر کند قابل تصور نیست. برعکس، پذیرفتن این که دانه‌های این گونه‌های گیاهی به خودی خود و بدون دخالت انسان تغییر اندازه داده اند آسان تر است. این یافته‌های علمی‌در توضیح تکامل گیاهان کشاورزی حائز اهمیت هستند، بدین معنی که تغییرات عمده در دانه‌های گیاهان کشاورزی اصلی ما، بدون پیش بینی‌ها و عملکرد عمدی کشاورزهای اولیه ایجاد شده اند و انتخاب ناآگاهانه در شکل گیری گیاهان خوراکی نقشی اساسی داشته است.
*رزیتا ابراهیمی

برگرفته از دنیای اقتصاد

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید