تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1333

باغ قدمگاه، نیشابور

باغ قدمگاه در زمان شاه عباس اول صفوي احداث شده است و به دستور وي 28 درخت كاج نيز در آن زمان در آن كاشته شده است . پايان ساختمان بقعه ي قدمگاه و حمام و رباط جدول كشي باغ مربوط به شاه سليمان صفوي بسال 1091 هجري قمري است. اين باغ در زمان صفويان جزو باغ هاي معتبر و زيباي ايران بوده است كه در دوره ي قاجاريه و پهلوي به صورت جدي دچار آسيب ديدگي و بعضا غارت هاي شديد قرار گرفته است و باغ آن آباداني گذشته را ندارد ولي هنوز هم از صفاي آن كاسته نشده است.

 44

این باغ در بستری کوهستانی و در دامنه جنوب کوه بینالود و رو به دشت نیشابور واقع شده است. این باغ از سمت جنوب به جاده نیشابور - مشهد اتصال می‎یابد.

از نیشابور حدود 24 کیلومتر و از مشهد حدود 100 کیلومتر فاصله دارد. این مکان به عنوان مکانی مقدس از سابقه طولانی برخوردار است.  این باغ را زمانی به شاپور کسری و زمانی به حضرت علی(ع) و سپس به حضرت رضا (ع) نسبت داده‎اند. وجه تسمیه باغ با توجه به وجود سنگی سیاه است که جای دو پا بر آن نقش بسته است.

می‎گویند سال 200 هـ . ق حضرت رضا (ع) که از مدینه عازم مرو بودند، در این مکان توقف کرده و چون خواستند با خاک تیمم کنند، آبی جاری پدید آمد. این وقایع مهم، این مکان را به مکانی مقدس و ایمن برای زایران در کنار مسیر مشهد تبدیل کرد که در دوره‎های مختلف مجموعه‎ای میان راهی شامل: کاروانسرا، آب‌انبار، حمام و مکان‎هایی جهت اطراق زائران و مسافران در حاشیه خیابان شکل گرفت. آخرین مرمت و بهسازی مجموعة مذکور در سال 1350 توسط سازمان حفاظت آثار آغاز شده و تا به امروز ادامه دارد و به شماره 236 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

45
کوشک هشت ضلعی، در مرکز باغ قرار دارد. در ضلع شرقی بقعه نیز چهار طاقی کوچکی قرار دارد که از چشمه‎ای جوشان حفاظت می‎کند. روایت است آب آن هنگام وضوی حضرت رضا (ع) جوشیده و جاری گردیده است و به میمنت آن را چشمه حضرتی می‎نامند. این باغ به عنوان بخش اول این مجموعه با مساحتی برابر 1 هکتار، به صورت مربعی با ابعاد 100*100 متر و با دو ساختمان قدیمی در موقعیت مرکزی آن، مهمترین عنصر این مجموعه است.

 ین باغ منطبق با شیب کوهپایه بینالود در سه سطح، با اختلاف ارتفاع 5/1 متر از یکدیگر شکل گرفته است. در هر سطح، دو کرت بزرگ با درختان کاج وجود داشته که در دوره‎های بعد درختان چنار، گردو، و توت جایگزین بسیاری از درختان کاج شده است.

آبیاری باغ از طریق دو قنات، که قنات اولی، قنات اصلی از سمت بالا ده و قنات دوم از سمت پایین ده که در میانه باغ به قنات اولی می‎پیوندد صورت می‎گیرد که در حال حاضر قنات دوم جایگزین چشمه اصلی (چشمه حضرتی) می‎باشد. سردر وردی باغ با پلکانی در دو طرف در خارج از مجموعه به فضای محصور باغ مرتبط می‎شود و با آبنمایی در مرکز و کرتهای درختکاری شده به بقعه منتهی می‎شود. در زمان ساخت اين بقعه توسط شاه عباس اول سيستم آبرساني خاصي در نظر گرفته نمي شود زيرا نهرهاي فراواني آنرا آبياري ميكرده اند و نيازي به آبياري مصنوعي نبوده است و در دهه هاي اخير است كه اين محل نياز به آبياري از منابع ديگر را پيدا كرده است.

رود درود و مجموعه قنات هاي اسپريس  در گذشته وظيفه ي آبياري اشجار آن را بر عهده داشته اند. كه به مرور رود اول بسيار كم آب شده و قنات ها هم در حال حاضر خشكيده اند. در ايوان جنوبي باغ مقرنس زيبايي به كار رفته است و در گذشته ايوان شمالي هم ( كه اكنون وجود ندارد ) داراي اين مقرنس كاري بوده است كه با ناداني مسوولين وقت اداره ي اوقاف نيشابور در جريان مرمت بنا در دهه ي 40 آسيب ميبيند و از بين ميرود.

46

در بالای باغ دو کرت که استخر بزرگی در میان آن است وجود دارد که آب پس از ورود به استخر توسط جویهای باریکی به 4حوض هشت گوش دور بقعه هدایت شده و توسط آبنمایی در محور مرکزی به حوضچه‎های بعد انتقال می‎یابد. پوشش گیاهی باغ درختان چنار، کاج، توت، گردو و زبان گنجشک می‎باشد که در میان این درختان، گونه‎های درختان چنار، کاج و توت کهنسال به چشم می‎خورد.

اين بنا به همراه امامزاده محروق از معدود بناهايي در نيشابور هستند كه ميتوان هنر گره چيني را در پنجره هاي آن ديد ( گره چيني پنجره ي مشبكي است از جنس چوب كه در آن حتي يك ميخ و يك قطره چسب به كار نرفته است و اجزاي پنجره به صورت گوه در هم فرو ميروند و از لحاظ هنري يكي از جلوه هاي هنر اصيل ايراني است كه متاسفانه در ايران رو به نابودي است .) دور تا دور بقعه هم با كاشيكاري معرق و بخش هاي تازه تر با كاشي كاري هفت رنگ تزيين شده است. در داخل بقعه هم آيه هايي از سوره ي مبارك فتح و احاديثي از پيامبر در مورد زيارت امام رضا ( ع ) آورد شده است و نهايتا حديث سلسلة الذهب كه از مفاخر نيشابور در تمام دوران است.

سقف و ديواره هاي داخلي بنا هم كه با نقاشي ها و زركوب هاي زيبا تزيين شده و به تازگي بر روي قسمتي از ديوار كه سنگ بناي قدمگاه در آنجا نصب شده ضريحي قرار داده اند و مردم از پشت ضريح به زيارت جاي پاي امام رضا ( ع ) ميپردازند. تا 30 سال پيش در اين بقعه آتشداني برنجي بوده كه در آن 6 رديف 3 تايي شمع قرار ميگرفته و مربوط به زمان صفويه بوده است كه بخوبي ميشده سيستم نوررساني زمان صفويه را در آن مشاهده كرد كه تصوير آن در صفحه ي 356 كتاب آثار باستاني خراسان نوشته ي مرحوم مولوي بسال 1352 آمده و هم اكنون مثل بسيار ديگري از آثار يا از بين رفته است يا در جايي ديگر نگهداري ميشود كه كسي از آن باخبر نيست.

در ضلع شرقي بقعه ، چشمه اي است كه همچنان آب دارد و مردم به خاطر وضو گرفتن امام رضا ( ع ) با اين آب براي اين چشمه احترام خاصي قائل هستند.

 

 

 

منبع: سایت کویرها و بیابان های ایران

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 

موضوعات مرتبط : باغ ایرانی    
استان مرتبط : خراسان رضوی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید