تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1178

بی توجهی ها باعث شد باغ های ایرانی بی هویت می میرند

سبزی و خرمی پیوندی نا گسستنی با فرهنگ مردمان ایران زمین دارند تا در تعریفی هویت ایرانی با طبیعت تعریف شود. این مزمون در تمامی نمادهای ایرانی از جمله بادگیرها، آثار معرق، پس زمینه خط نوشته ها، اورسی کاری ها و ... نمود داشته و این نکته را به اثبات رسانده که دست هنرمند اساتید ایرانی گره خورده در بازوی طبیعت است.

اما این روزها کمتر می توان نمادهای اصیل ایرانی را در شهرهای غرق دود و آهن و ترافیک پیدا کرد و با یک دل سیر هویتی را که میراث چندین هزار ساله محسوب می شود به نظاره نشست.

یکی از این نمادها که دیگر گرد فراموشی بر رخسارش نشسته باغ ایرانی است. باغی که نمودی از داشته های طبیعی هر منطقه و کلکسیونی از توانایی و ادراک خالق خود است.

شاید چندی پیش باغهای ایرانی به عنوان سیزدهمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی در سی‌ و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید اما هیچ یک از دلسوزان میراث و فرهنگ این کشور نمی تواند این واقعیت را انکار نماید که ما حتی در شرایط کنونی تعریف دقیقی از باغ ایرانی در اختیار نداریم در حالی که این میراث با گرانبها روزگاری به عنوان با ارزش ترین باغ های جهان در کنار باغ های مدیترانه ای و چینی قرار داشت و این روزها به دلیل بی توجهی های مکرر در حال بازنشست شدن و رفتن در کنج خاطره هاست.

مروری بر اخبار شاید نشان دهنده عمق فراموشی ما باشد.

باغ فتح آباد کرمان یکی از نمادهای باغ های ایرانی و به عنوان الگوی عمارت منحصر به فرد شاهزاده ماهان به دلیل عدم اختصاص بودجه مناسب از سوی مسئولین مهجور مانده و در دل ویرانی، تلخ خنده هایی از روزهای طلائیش را به نمایش می گذارد. شاید بتوان به جرات گفت که دیگر فتح آباد تنها یدک کش اسم باغ ایرانی است.

از سوی دیگر باغ فین کاشان یکی پس از دیگری شاهد خشک شدن سروهای بلند قامت خود شد تا پس از سال ها بار دیگر یاد آن روز تلخی بیافتیم که شاهرگ حیاتی یک از ابر مردان این مرز و بوم در دل این باغ زده شد تا در زمان حالبه سراغ خودش برویم.

باغ های ایرانی قصه پر دردی هستند که شاید بتوان رنج نامه آنها را در گفتار سهراب جستجو کرد آن طور که وی می گفت " به سراغ من اگر می آیید، نرم و آهسته بیایید، مبادا که ترک بردارد، چینی نازک تنهایی من ".

حال سوال اینجاست با وجود اینکه هویت ایرانی برخوردار از نماد عظیمی همچون باغ ایرانی است چرا شهرهای ما میزبان پارک های اروپایی شده اند و مسئولین شهری در سایه غفلت مسئولین سازمان میراث فرهنگی گلوی فرهنگ را خواسته یا ناخواسته می فشارند در شرایطی که بر طبق نظر مقام معظم رهبری استفاده از نمادهای ایرانی و اسلامی می بایست در دستور کار قرار بگیرد.

در همین رابطه رییس پیشین سازمان میراث فرهنگی کشور با گلایه از اینکه چرا باغ های ایرانی به عنوان عناصری قدیمی و کسل‌ کننده معرفی می شوند می گوید: برخی بر این باورند که باغ های ایرانی به تاریخ پیوسته اند و هویت وجودی آن ها خسته کننده است این در شرایطی است که باغ ایرانی به دلیل نوع پیوندی که با معماری ، درخت، سبزه و اب بر قرار کرده پاسخ دهنده نیازهای درونی انسان است به همین خاطر است که وقتی پا به این فضا گذاشته می شود نوعی آرامش روحی حاصل می شود.

سیدمحمد بهشتی ادامه می دهد: امروزه در شهرهایمان پارک هایی بر گرفته از فرهنگ اروپایی می سازیم بدون اینکه بدانیم باغ ایرانی چیست و چه تاثیرات مفیدی می تواند در زندگی فردی و اجتماعی به وجود آورد.

شاید فراموش کرده ایم در صده های پیشین باغات در گستره شهر به عنوان عنصر شكل دهنده ساختار فیزیكی شهر کاربری داشتند و همچون منظومه ای سبز تمامی ساختار شهر را تحت تأثیر خود قرار می دادند اما صد افسوس این عنصر مهم جای خود را به پارک های اروپایی داده و به گفته بهشتی تنها با نام بوستان به سمت ایرانی شدن رفته است در حالی که هیچ عنصر ایرانی را نمی توان در آنها یافت کرد.

رییس پیشین سازمان میراث فرهنگی کشور بیان می کند: ما وقتی از هویت خود در طراحی باغ ها و پارک ها بهره نمی بریم نمی توانیم باعث شگفتی جهانیان شویم. ما می خواهیم جهانی شویم اما وقتی چنین رویکردی وجود دارد نمی توان توقع داشت که چنین مهمی حاصل شود. این‌ها مصائبی است که امروز میراث فرهنگی با آنها دست به گریبان است تا نمی توانیم تعریف صحیحی از باغ ایرانی ارائه کنیم و پاسخ گوی آیندگان باشیم. باغ ایرانی هم اکنون برای ما ناشناخته است چرا که هیچ گونه کار تحقیقاتی در مورد آنها انجام نگردیده؛ به طوری که برای باغ بزرگ و تاثیر گذاری همچون فین نقشه‌ ی دقیقی تهیه نشده و حتی ما یک فهرست کامل از باغ‌ هایی که در کشور وجود دارند در اختیار نداریم.

این کارشناس میراث فرهنگی با تأکید بر این‌ که ما در حال انصراف از یکی از سه خانواده‌ی اصیل باغ در جهان هستیم، اضافه می کند: چرا هیچ‌ کسی در جهان در راه انصراف از آنچه دارد، قدم برنداشته است؟ ما حدود هفت ـ هشت ‌هزار سال تاریخ داریم، ولی 70 ـ 80 سال است که این‌ طور شده‌ایم، البته بالاخره روزی حال این جامعه خوب خواهد شد، در حالی که تصور خوبی از ما نخواهد داشت.

و اما ...

می بایست قبول کرد که باغ ایرانی حرف گفتنی تاریخ ایران است که متاسفانه آن را در نمی یابیم. بر اساس گفته کارشناسان باید باغ های ایرانی را مورد شناسایی قرار داد و برای حفظ و احیای آنها دست به دست هم داد. باغ ارم شیراز، باغ جهان نمای شیراز، باغ چهل ستون اصفهان، باغ عفیف آباد، باغ نیاوران، باغ دولت آباد یزد و ... باغ های بزرگی هستند که از دل تاریخ برای ما به یادگار مانده اند. مسئولین می توانند با شناسایی اجزای تشکیل دهنده این باغ ها که جاودانگیشان را به همراه آورده به داد شهرهای مرده امروزی برسند و بار دیگر این نکته را به اثبات برسانند که حفظ داشته های تاریخی از مهمترین دستورات کاری آنهاست نه شعارهایی که این روزها بیشتر از عمل به گوش می رسد.

مصطفی خدابخشی - گزارشگران ایران

موضوعات مرتبط : باغ ایرانی    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید