تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1700

تهران را بهتر بشناسیم و آن را دریابیم . بی مهری تاکی .

تهران را بهتر بشناسیم و آن را دریابیم

مختصری در مورد شبکه جدید شهری تهران ( برداشت آزاد  ).

 تا قبل از قرن  چهاردم  شمسی   هجری   شهر تهران  فاقد هویت شهری بود و در سال های اولیه این قرن ( چهاردهم   هجری  شمسی )، یافت قدیم  تهران دستخوش تحولات بسیار وسیعی گردید.

مجموعه  شهری تهران  در اوایل  دوره  رضا شاه ،  تقریبا"  با دوره  ناصری  فرقی نداشت .  با توجه به سفرر ضا شاه به ترکیه و دیدن بعضی از شهرها و  الگو برداری از اقدامات کمال پاشا  ( آتاتورک ) دستور صدور قانون های شهری را به مجلس داد که مجلس نیز با توجه به اینکه خواسته پادشاه جنبه ملی داشته نسبت به تصویب قانون لازمه  بلدیه اقدام نمود ( در ترکیه به شهرداری بلدیه گفته میشود ).

با تصویب  قانون  بلدیه ( شهرداری فعلی ) ، اولین طرح تهران تحت عنوان نقشه خیابانها در  سال 1309  به اجرا  در آمد .  خیابان جدید ی بنام  بوذر جمهری  ( پانزده خرداد فعلی ) و خیام  احداث  و  معابر اصلی عریض تر  شد و این اقدامات با تصویب  قانون  سال 1312  سرعت بیشتر   یافت.

 اقدامات اساسی  شهرسازی از سال 1311 شروع شد که میتوان  تخریب  حصار  تهران  قدیم را نام برد و در سال های  بعد  خیابان  عریض  کمربندی احداث و  جانشین  این  حصار تهران قدیم شدند . در شمال  شهر  خیابان شاه رضا (  انقلاب فعلی) ، در شرق  خیابان 17 شهریور  فعلی ،  در جنوب  خیابان شوش  ودر  غرب   خیابان  سی متری کارگر  فعلی احداث  شدند.

در این  دوران  گسترش تهران بیش ازپیش انجام یافت و مساحت شهر تهران  آن روز  به 46  کیلو متری  با  بعبارتی11برابر دوره  فتحعلی  شاه  و 5 /2 برابر دوره  ناصر  الدین  شاه  رسید.

 طراحی و پیدایش طرح جدید تهران

 در  سال 1316 طرح جدید  تهران  به وسیله  وزارت  داخله  و تحت نظر  مستشاران خارجی  تهیه شد .  این طرح  کاملا"  تحت جریان بین المللی و تاثیر و جنبش  مدرن  قرا ر داشت . طراحی شبکه بتدی براساس   بافت  شطرنجی  و  جدایی عملکرد های  شهری برااساس منطقه بندی خشک ،  مفاهیم و مبانی پایه ای این طرح  بود وبر اساس  طرح شهرسازی موجود ،  عملکرد  جدید  شهری  در هسته  کهن  شهر جای  گرفت ،  و بمنظور اجرای طرحها و احداث  ساختمانهای دولتی ساختمان های  محله  قدیمی  ارگ تقریبا"  بطور  کامل  تخریب  شدند  و  عمارت های  جدید  دولتی  نظیر ساختمان  وزارت  دارایی کاخ  دادگستری احداث گردید و خوشبختانه  ساختمان  کاخ گلستان و  شمس العماره  تنها  بنا هایی بودند  که تخریب   نشدند و بر جای  ماندند.

 دو خیابان  خیابان خیام  و خیابا ن بوذر جمهری  صلیب وار احداث  شکل نهایی خود را یافتند . در این اقدامات  محله  سنگلج  که  یکی از محلات با  اهمیت تهران بود  کاملا"ویران شد  تا به  جای آن ساختمان  بورس تهران همانند ساختمان بورس در کشورهای اروپائی   برپا  شود  البته  این بنا  هیچ گاه  احداث  نشد   و این محله تا تاریخ 1329  مخروبه  ماند. در این  سال  تصمیم  گرفته  شد تا پارک شهر  را  بر روی  ویرانه های  موجود  برپا دارند که این کار عملی شد.

دانشگاه تهران،  بیمارستان  پانصد تخت خوابی،  ایستگاه  راه آهن ،  کارخانه  چیت سازی  ری و... دیگر دیگر  بنا های  جدید بودند که در شمال  و جنوب  شهر ساخته و مستقر شدند. و بدینگونه و بر اساس  طر ح سال  1316 تهران  اولین  توسعه فیزیکی شهری   را تجربه  کرد.

میدان  توپخانه میدان اصلی  شهر گردید و ساختمان های دولتی  بسوی  شمال  و غرب  میدان  توپخانه  گسترش  یافتند  و در این  میان ، معماری  کاملا" جدید  چه از نظر ترکیب  و چه از نظر ابعاد ساخته شد که  میتوان  به بنا ساختمانهای  پست خانه ،  شهر بانی  کل شهر و وزارت  امور خارجه و  ... اشاره کرد .

 آمایش فضایی( طرح  شهری )

شکل  جدیدی از  فضای  معماری  پس از تصویب طرح  سال  1316  در دستور  کار  قرار  گرفت . (( ضوابط  پیش  آمد گی در معابر )) در سال  1318  براین  نوگرایی تاکید  کرد .  بقایای این  شکل  جدید  معماری  امروز  نیز  در خیابانهای مرکزی  تهران  دیده  می شود.

 سبک شناسی معماری در این دوره :

 در آمایش  فضایی  آن  دوره چهار  سبک  معماری با چهار شکل  قابل  تشخیص  است :

  1. سبک  بومی  با شیوه  معماری  نیمه  دوم  عصر  قاجاریه  که به عمدا" طبقات  متوسط  جامعه  در  ساخت  مسکن ازاین شیوه  استفاده  می کردند.
  2. سبک  به با نماد ملی  که به  گونه ای  مشخص  ، با ز گشتی به معماری  ایرانی  قبل  یا بعد از اسلام  بود و بکاربردن بعضی از آن نماد ها در نما ساختمان ها که میتوان  . نمونه های  مشهور این  سبک را میتوان در بنا ی  شهر بانی  کل  کشور ،  ساختمان  بانک  ملی،  ، موزه  ایران  باستان و ... تشخیص  داد . لازم به ذکر است که بعضی از این نمادها بسیار استادانه مورد  استفاده قرار گرفته است.
  3. شیوه الهام گرفته از کلاسیک اروپایی(   معماری  قرن  نوزدهم )  که بیشتر  در  فضاهای عمومی  شهر ایجاد وبوسیله

دولت و یا  شهرداری  تبلور یافت ، نظیر  میدان  فردوسی ،  حسن آباد و...
با احداث ساختمانهای جدید /  سبک مدیریتی اروپایی  به  خصوص  در عملکرد  جدیدی ادارات دولتی  و شهری به کار  گرفته  شد ، که از نمونه های بارز  این  سبک را میتوان آن را در حوزه  دانشگاه  تهران ،  ایستگاه  راه آهن ، ژاندارمری  کل  کشور و کاخ  دادگستری دید  .

نتیجه گیری

در خاتمه این مقال نگارنده به نتایج  مطالبی رسیده که در  ورای شکل ظاهری درون نگری شهری بی هویتی ا مد نظر قرار گرفته است و فرهنگ محلی . سنت ها از تهران رخت بربسته و یا در حالت رخت بربستن است.                      

تهران باید تهران باشد با انسانهای والای آن /  رسیدن به ابر شهر جز بیگانگی برای تهرانی ره آوردی بیش نداشته و ندارد . دیگر از حرکت و پرواز پرندگان خبری نیست . راستی ودرستی کلام در بین مردم دیده نمی شود زیرا در فشار شهری و گرانی بهاء زمین قرارگرفته اند. احداث بزرگ راه ها و مترو از نیاز های یک شهر با هویت است نه آنکه باعث تخریب و خدشه دارشدن هویت شهرگردد .  شاید این نگرش برای بعضی افراد  چندان خوش آیند نباشد

 بیاوید منصفانه بگوئیم تهران چه بوده و چه شده است . آیا تهران آباد شده است  .آیا تهران امروز بهتر از تهران  زمان پهلوی اول و یا دوم است  .جواب را به عهده خواننده میگذارد.
طبق مدارک تاریخی فقط دو ریال به قیمت قند و شکر افزوده شد و مدت کمتر از سه سال کلیه بناها بامکانات آن روز در زمان پلوی اول احداث شد و فشار مالی به ساکنین وارد نشد. از تبلیغات خبری نبود و عرق خدمت به شهر و کشور مطرح بود.

طرح  توسعه تهران  در چند نوبت مورد  باز نگری گرفت و با دگرگون  کردن  بافت  قدیم  شهر، به مناسباتی  جدید  شکل  داد که  بعد ها  سواگران زمین  آفزیده شدند و آن  را تکمیل  کردند و حرفه  بساز و بفروش شکل گرفت  و در واقع اولین  مداخله ارادی دریک  طرح ومجموعه شهری  در ایران  بوده است  و از آن پس  شهر تهران به نیاز های  مبتنی  بر شیوه جدید  رفت  و آمد را شیوه کار خود قراردادواین شیوه پایدار نشد .                                                                                               

هیچگاه  به  یک  مجموعه  تولیدی  تبدیل  نشد . اجرا  پیشنهادهای بدون مطالعه و دخالت  در طرح ها  موجب از  میان رفتن حدود  پنج محله  شهری شد  ، و موجب شد که  زندگی  شهری در تهران بی اساس و  بی هویت  گردد ،  زمانی باقی  نمانده  جز آشفتگی  اجتماعی   و هویتی.

ساکنان محلات ترجیح  میدهند با نام  محله  قدیم شان  برای خود  کسب هویت و شناخته شوند نه آنکه  در محله ای با نام نا آشنا  توسعه  اقتصادی - اجتماعی و مداخله در شهر سازی در محیط  شهری ،  ناشی از نیاز های  مبتنی   بر به معنای واقعی  کلمه  نبود ه بلکه  بیشتر تحت  تاثیر  بازار  جهانی انجام  شد که نه شکل بندی اجتماعی - اقتصادی موجود  برایش  معنا داشت  و نه سیمای ظاهری شهر .  نوسازی شهر تهران بی نتیجه و بلاتکلیف اند  ولیکن توسعه بی رویه تهران با احداث بزرگ راهها و شهرکهای درون شهری شکل گرفت  . بیائید فقط یک بار تمام محلات و نقاط تهران را با یک دید بنگریم و محلات و اماکن قدیمی را در معرض خطر و تخریب و بلااستفاده قرارندهیم . 

تهران بزر گ به نام ومحبت وفرهنگ ملی آن است  نه به نام وسعت وبزرگراه های آن .

بیژن علی آبادی

استان مرتبط : تهران  
عضو مرتبط : بیژن علی آبادی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید