تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :744

جای خالی اخبار توسعه در ایران

زمان پیدایش مفاهیم ‌اخبار توسعه دقیقاً روشن نیست ولی می‌توان ریشه‌های آن را مرتبط به برنامه‌های توسعه در فیلیپین در اواسط دهه 1960 دانست. در آن زمان به روزنامه‌نگاران فیلیپینی توصیه شد که در نحوه ارائه گزارش‌های مربوط به توسعه به ویژه موضوعات اقتصادی تجدید نظر کنند.گرچه خبرهای توسعه در بسیاری از پژوهش های ارتباطی به عنوان یکی از مقوله‌های موضوعی مشخص شده ولی تعریف یکسانی ارائه نشده است.
«ویلبر شرام و اروین اتوود» در تعریف خبرهای توسعه می نویسند: مطالب مربوط به رشد و پیشرفت‌های اقتصادی و اجتماعی به صورتی که از طریق کوشش و برنامه‌ریزی انسانی گرفته باشد مفهوم کلیدی «عمدی» بودن کوشش‌هاست. خبرهای توسعه اقتصادی و اجتماعی شامل مطلبی است که کوشش دولت، سازمان‌های خصوصی، گروه و افراد را در بهبود وضع موجود نشان دهد. بنابراین پژوهشگران علوم ارتباطات خبرهای توسعه را محدود به خبرهای به اصطلاح مثبت اقتصادی، اجتماعی، صنعتی فرهنگی و... نمی‌دانند. خبرهای «منفی» ‌در زمینه‌های گوناگون یعنی گزارش ناکامی فعالیت‌ها و برنامه‌های اقتصادی، اجتماعی و ... نیز جزء خبرهای توسعه محسوب می‌شود.
خبرهای توسعه «خبرهای تشریفاتی» یا بولتن های روابط عمومی سازمان‌های دولتی و غیردولتی نیست. ناریندر آگاروالا، روزنامه‌نگار هندی همانند دیگر پژوهشگران ارتباطات معتقد است که خبرنگاران معمولا تمایل به گزارش اخبار هیجان انگیز عجیب و استثنایی دارند و خبرهای مربوط به توسعه و پیشرفت‌های کشورهای در حال توسعه را نادیده می‌گیرند. آگاروالا معتقد است که خبرنگاری که در بخش ‌توسعه فعالیت می‌کند باید به صورت انتقادی برنامه‌های توسعه را از جنبه نیازهای محلی و ملی مورد ارزیابی قرار دهد و تاثیر این برنامه‌ها را به صورتی که توسط مسئولان دولتی ادعا شده و واقعیت موجود مورد بررسی قرار دهد.
به عبارت دیگر خبرنگار باید به خبرنگاری تحقیقی یا گزارشگری تحقیقی بپردازد.در هرحال یک خبرنگار توسعه باید عواملی نظیر، تاکید بر فرایندها، نگاه انتقادی به برنامه‌ها، تاکید بر نیازهای مردم، ارائه سابقه موضوع ها و طرح‌ها، پیش بینی نیازهای آینده، تاثیر برنامه‌ها بر مردم، مقایسه فرآیند توسعه در سایر مکان‌ها، مقایسه طرح اولیه واجرا شده، بررسی ادعای موفقیت برنامه از سوی مسئولان و نیازهای مردم را مد نظر قرار دهد. بنابراین در این زمینه باید گفت: خبر توسعه بر مردم و نیازهای آنان تاکید دارد و الزاما گزارش مثبت از رویدادها نبوده و فقط به موضوع های اقتصادی توجه ندارد.خبرنگاری که در حوزه اخبار توسعه فعالیت می کند، باید یک خبرنگار تحقیقی باشد و همچنین اخبار توسعه به‌طور کلی مستلزم وجود خبرنگاری انتقادی و تشریحی است.
خبرنگاری در این حوزه، خبرنگاری عینی گرا بوده و خبرنگار توسعه نباید توجیه کننده برنامه‌ها و سیاست‌های دولت حاکم باشد و علاوه بر اینها باید به فرایندها توجه داشته باشد نه رویدادها. علاوه بر اینها خبرنگاری که در این حوزه فعالیت می‌کند باید علاوه بر توجه به چهار عنصر خبر (که ؟چه ؟ کجا؟ و کی؟) به عناصر ‌چرا ؟ و چگونه ؟ نیز توجه خاص داشته باشد و دربین ارزش‌های خبری نیز دربرگیری را در اولویت قرار دهد. خبرنگاری توسعه به معنی ترکیب «خبرنگاری عینی»، «خبرنگاری تحقیقی»، «خبرنگاری انتقادی» ‌و «خبرنگاری تشریحی» است و به عبارت دیگر، وجود این ابعاد در کنار یکدیگر خبرنگاری توسعه را پدید می‌آورد. در یک کلام باید گفت خبرنگاری توسعه یعنی استفاده از تمام مهارت‌ها و فنون روزنامه‌نگاری به صورتی که مخاطبان نه تنها از وقوع رویدادهای توسعه آگاهی می یابند بلکه ازعلت، چگونگی و نحوه اجرای برنامه ها نیز برخوردار می شوند. بنابراین، داشتن استقلال حرفه‌ای، آگاهی، تخصص و مهارت‌های گوناگون حرفه خبرنگاری لازمه کار خبرنگار توسعه است و در این راستا خبرنگارموفق کسی است که اطلاعات لازم و کافی، در زمینه‌های مورد نظر را داشته باشد تا بتواند با کارشناسان در زمینه های مختلف به بحث و تبادل نظر بپردازد.
مخلص کلام اینکه خبرنگار توسعه باید تفاوت خبرهای تشریفاتی را بداند و به جای گزارش از مقامات مسئول و ارائه سخنرانی ها و تبلیغات از آنها، رویدادها را مورد کنکاش و بررسی قرار دهند و به تهیه گزارش های تحقیقی - انتقادی درباره عملکرد آنها بپردازد.با توجه به تعاریف ارائه شده باید گفت روزنامه‌نگاری در ایران بیشتر به ظواهر توجه کرده و عینی گرا و تشریفاتی است و خیلی کم در میان محتوای مطبوعات و رسانه‌های کشور اثری از خبرنگاری تحقیقی و تشریحی می‌بینیم. اگر هم گاهی اخباری منتشر شود که به ظاهر در زمره اخبار توسعه به نظر برسد اغلب ویژگی ها و خصوصیاتی که در رابطه با اخبار توسعه گفته شد را نداشته و در برگیرنده تمام این عناصر نخواهد بود. به عبارت دیگر محتوای منتشر شده در مطبوعات و رسانه ها به رویداد صرف توجه کرده و به همان چهار عنصری که در بالا اشاره شد بیشتر توجه دارند و به چرایی و چگونگی یک فرآیند کمترین توجهی نشده است.
علیرضا حسینی پاکدهی - مدرس روزنامه‌نگاری عضو هیات علمی دانشگاه علامه
به نقل از روزنامه آرمان فردا
 


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید