تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :2238

جویندگان غیر مجاز گورهای باستانی

حکایت روستای پدری نگارنده در نزدیکی شهر اردبیل از نظر دفینهها، گورها و زیر خاکیهای به جای ماندهتاریخی، حکایت پر آب و آهی است که از سویی یه بیمهری و بیتوجهی گرفتار شده و از دیگر سو با چپاول و تخریب سوداگران آثار قدیمی و جستجوگران گورها و محوطههای تاریخی و باستانی در حال نابودی است. البته در این استان و به طور کلی در شمال غرب کشور، مناطق زیادی قرار دارند که به علت فراوانی آثار زیر خاکی و گورهای قدیمی، با این مشکل مواجهاند. قرار گرفتن اردبیل در مجاورت مرز و محل تلاقی، تردد و برخورد اقوام، ملل و تمدنها، موجب غنای آثار جایمانده تاریخی شده و این ویژگی توسط غارتگران ذخایر تاریخی را به خود جلب کرده است. به عنوان نمونه اخیراً خبری به نقل از واحد مرکزی خبر منتشر شد که بزرگترین محموله قاچاق اشیای عتیقه به همراه نفیسترین جام ایران باستان در مشکین شهر کشف و ضبط شد.

جویندگان غیر مجاز گورهای باستانی

و به نقل از مدیر کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان اردبیل آمده است: «در میان این اشیاء جام بسیار نفیسی به دست آمده که از زر ناب ساخته شده و از لحاظ قدمت، ظرافت و زیبایی با جامهای معروف مارلیک و حسنلو برابری میکند.»

اردبیل یکی از شهرهایی است که نشانه دیرینگی تمدن سرزمین ایرانیان است. کشف آثار و اشیای مربوط به سده شانزدهم تا سده دوازدهم قبل از میلاد در نمین واقع در 18 کیلومتری شهر اردبیل، نشانگر تمدنی است که در این دوره از تاریخ در ناحیه اردبیل وجود داشته است.

نام خود شهر نیز بر دیرینگی و پایندگی آن گواهی می دهد چراکه نام و جایگاه خود را از دوران کهن حفظ کرده است. البته معنا و مفهوم نام این شهر نیز وابستگی اش به فرهنگ و تاریخ این سرزمین را نشان میدهد. نام اردبیل با آرتاویل از دو کلمه آرتا به معنای مقدس و ویل به معنای آبادی، شهر و تختگاه گرفته شده و در مجموع به نام شهر مقدس یا تختگاه مقدس آمده است.

مطالعه این سوابق نشان میدهد که این شهر و بلکه این استان به دلایل مختلف از جمله قرار داشتن در منطقه مرزی شمال غرب ایران همیشه مهم بوده و در نتیجه در دل و خاک خود بسیاری اسرار و آثار نهفته دارد.

به نوشته کتاب «اردبیل و گنجینه‌ی شیخ صفی و عالمان اردبیل» که در سل 1375 تألیف شده است، در حومه اردبیل در حدود 121 روستا به علت دارا بودن آثار تاریخی، قبور و تپههای باستانی، مورد مطالعه و شناسایی قرار گرفته است.

بنای مسجد جمعه در داخل شهر اردبیل که به دوران فتح این شهر به دست اعراب باز میگردد بقعه شیخ صفی، بقعه شیخ جبرئیل در کلخوران، بنای سلطان حیدر در شهرستان مشکین شهر، مساجد، تعدادی پلها در داخل و خارج از شهر اردبیل، حمامهای قدیمی، بازار این شهر و عمارات مختلف از جمله آثار تاریخی باقی مانده از ادوار گوناگون است. یکی از آثار گرانبهای باقیمانده از گذشته اردبیل فرش معروف اردبیل است که هم اکنون در بین آثار هنری برتر جهان رتبه بیست و سوم را کسب کرده است. قالی اردبیل اولین قالی از هفت قالی معروف جهان است که در موزه ویکتوریا و آلبرت شهر لندن نگهداری میشود و چون دارای امضای استاد بافنده و تاریخ بافت است یک سند مهم و درجه اول تاریخی به شمار میرود. این قالی در سیزدهمین سال سلطنت شاه طهماسب صفوی بافته شده است. طرح قندیل مسجد نشانه آن است که فرش را برای جای مقدس بافتهاند زیرا به جای خورشید، چلچراغهای معمول به کار رفته است.

 جویندگان غیر مجاز گورهای باستانی

شاهان صفوی بویژه شاه عباس یکی از بزرگترین کتابخانههای آن دوره را در آرامگاه شیخ صفی بنا نهاده بود. اما ان کتابهای نفیس اکنون در اختیار موزه سنپترزبورگ روسیه قرار دارد. زیرا به هنگام اشغال اردبیل در جنگهای ایران با امپراتوری روس در دوره قاجاریه همه کتابها به زور و به صورت گزیده تاراج و به روسیه منتقل شد.

اما در این قسمت از ایران با همه شواهد موجود مطالعات دیرین شناسی که اساس بازسازی تاریخ اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی یک منطقه را تشکیل می دهد، بسیار اندک انجام گرفته است. باستان شناسان متخصص مطالعات پیش از تاریخ در کشورهای غربی و ایران به خصوص در منطقه اردبیل و مغان به دلایل مختلف بسیار کم کار کرده اند. نویسنده کتاب در جستجوی هویت شهر اردبیل» ضمن اشاره به تاریخ اردبیل در مدت دوره اوراتوها، مادها و تا دوره اشکانی و به جا ماندن آثاری از دوره های یاد شده می نویسد:

«متأسفانه این آثار و تپه ها که تاریخ دیری ن این سرزمین را در دل خود نهفته دارند، به سبب بی مهری سوداگران گنج، به ویژه در سالهای اخیر به کلی غارت شده است. اما غنای تمدنی دورههای اشکانی و درورههای بعد از آن در این استان به قدری زیاد است که هنوز میتوان با بازسازی، شناسایی و حفاری های جدید و برقراری یک نظام مراقبت از این ثروت باستانی نگهداری کرد.»

روستای پدری نگارنده یکی دیگر از شواهد فراوانی اثار باقی مانده تاریخی این سرزمین است که با بی مهری مواجه شده است. خود از نزدیک شاهد پیدا شدن آثار زیرخاکی از زمین های این روستا یا دیدن نمونهها در دست این و آن بودم. با گوری قدیمی مواجه شدم که استخوانهای باقی مانده از جنازه معلوم میکرد پاهایش به طرف سینه ا ش جمع شده بود و به پهلوی چپ، رو به طلوع افتاب (شرق) قرار داشت. خمره هایی که داخل آن تعدادی منجوق وجود داشت همچنین شمشیری ساده، کوتاه و کاملاً زنگ زده بود و برخی ظروف سفالی دیگر در این گور قرار داشت.

به گفته شاهدان و ساکنان روستا، به هنگام بارندگی و جاری شدن اب، از تپههای خرمن این روستا دانههای منجوق و از این قبیل آثار ریز ، به وفور نمایان میشود. یکی دیگر از یابندگان می گفت بر اثر بارندگی شدید؛ بیابان پر از گل و لای روان شده و سیلاب راه افتاده بود. در این وضعیت یک قطعه ملاقه طلایی در اندازه بسیار کوچک و ظریف را پیدا کرده بود.

جویندگان غیر مجاز گورهای باستانی

جالب اینکه روستای پدریام به خاطر وجود چنین آثار فراوان مورد توجه جویندگان غیر قانونی گنج قرار گرفته اما حساسیتهای مسئولان مربوطه برانگیخته نشده است. غارت گران دفینهیاب، هر جایی از این روستا را که گمان میرود قدمتی داشته باشد، کندهاند و در منطقه مشهور است کسانی نقشه گنجها و دفینههای شهر و روستای این دیار را دارند و به قول معروف دزدانی هستند که با چراغ می آیند. تا سال گذشته درختی کهن در اطراف این روستا وجود داشت که از نشانههای دیرینگی روستا محسوب می شد. غارت گران شبانه اطراف آن را تا اعماق زیادی با ماشین های خاک برداری کنده و به آن درخت بینوا هم رحم نکرده از بیخ در آورده اند! شبی نیست که در دشت و دمن اطراف روستا چراغی سوسو نزند که بعد معلوم میشود جویندگان آثار زیر خاکی، آنجا را کنده اند.

حکایت روستای پدری و روستاهای دیگر حکایت پرسوزی است. از به کار بردن نام روستا خودداری کردهام. گمان می کنم نام آن را بیاورم، گورکن هایی که تاکنون راهشان به اینجا نیفتاده است، شال و کلاه کنند، بیل و کلنگ بگیرند و بیفتند به جان کوه و دشت و خانه و کاشانه این آبادی!





برگرفته از روزنامه اطلاعات شماره 25947-25 مردادماه 1393

بررسی و نوشته: دلاور محمدپور

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی



 

موضوعات مرتبط : میراث فرهنگی    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید