تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1662

خردشهر - محمد مهدی محمودی

واژگان کلیدی : خرد شهر، خردِ شهر، شهر خردمندان

به باور من، شهر موجودی است زنده، روزی متولد می‌شود و دورانی را در کودکی می‌گذراند و سپس جوان و توانمند و خردمند می‌شود. سرشار از فعالیت و تکاپو و زمانی هم پیر و فرسوده می‌گردد. میمرد و روحش در کالبدی دیگر دمیده می‌شود و مجدداً این چرخۀ ساخت و ساز و نهایتاً رشد و تحول شهرسازی تکرار می‌گردد.در این مسیر، دور‌ه‌های متفاوت و متمایزی نیز به وجود می‌آید. همچون غم یا شادی ، سردی یا گرمی،سرافکندگی یا سرافرازی ،هرج و مرج یا آرامش‌،غرور یا فروتنی،تاریکی یا روشنایی،ناامنی یا ایمنی،تنگ‌دستی یا غنا در شهر و بسیاری موارد دیگر.

خرد شهر اینها حالات مختلف یک شهر هستند و شهر همواره باید خردمندانه همراه شهروندانش باشد، شهروندان نیز باید با دگرگونی‌های شهر سازگار باشند تا بتوانند دوران کوتاه عمر خود را در شهر سپری کنند.
خرد و دانش بشری در بخش فناوری‌های نوین ساختمانی همواره در حال پیشرفت بوده که تأثیر آن در تحول شهرها ملاحظه می‌شود. ما مهندسان نیز در عصر خود می‌بایست به سهم و وظیفه خویش عمل کنیم و آنچه را که از گذشتگان تحویل گرفته‌ایم با افزودن یک برگ دیگر که نشانگر خرد و دانش دوران معاصر است به آیندگان تحویل دهیم که آنان نیز این سیر تسلسل را تداوم بخشند و شهرها همواره به روز باشند.

خرد شهر در این راستا ضروری است بدانیم به ازای ساخت هر بنا، چند بنای قدیمی باید تخریب گردد، چه میزان صدمه به طبیعت وارد کرده یا چه مقدار زباله ساختمانی تولید می‌کنیم.آنچه که تخریب می‌شود، آیا به چرخه بازیافت برمی‌گردد یا خیر؟

انسان‌هایی که در انتهای مسیر تکاملی زندگی خود هستند کالبد را رها وروح را به ابدیت می‌سپارند و اجسام رها شده در کوتاه‌ترین زمان به خاک تبدیل گردیده و عرصه تسلسل نسل‌های جدید می‌شوند. چرخه زیبای جهان خلقت، پایداری خود را هر لحظه کامل‌تر می‌نماید بدون آنکه آثاری از اجسام بی‌روح قبلی باقی گذارد.

از تن چو برفت جان پاکِ من و تو
خشتی دو نهند بر مغاک من و تو

وانگاه برای خشت گورِ دگران
در کالبدی کشند خاک من و تو

ما معماران و شهرسازان که زمین را پر از احجام خلق شده خود کرده‌ایم، احجام قبلی و مرده را به کجا می‌بریم؟

در یک صده اخیر عناصر و مصالح ساختمانی به طریقی ساخته شده‌اند که برای بهره‌وری ساختمان کم دوام بوده ولی برای بازگشت به چرخه طبیعت مقاوم هستند، در مشاهده پیرامون شهرهای کوچک و بزرگ، می‌بینیم آنجایی که می‌توانست تعامل شایسته‌ای بین طبیعتِ بکر و مصنوعات ما باشد متأسفانه در سطوح زیاد با زباله و نخاله ساختمانی جایگزین شده که همیشه باقی و در حال افزایش‌اند. و زیبایی سیمای شهر را به مخاطره انداخته‌اند.طراحی‌های نمادین و نشانه‌ای برگرفته از تکنولوژی‌های نوین ساخت و اندیشه‌های خردمندانه دورانِ خود در ایجاد نقاط عطف و نشانه‌های شهری و در نتیجه زیباسازی کلان شهر مؤثرند. بناهای با ارزش یک شهر از خرد، علم و تکنولوژی زمانه خود برخوردار هستند که نشانگر پشتوانه علمی وتجربی دوره‌های قبلی بوده و با آخرین برگِ دوران خود کامل‌تر شده‌اند.

بناهای ماندگار و با ارزش که همیشه تبدیل به نقاط خاطره‌انگیز شهر شده‌اند نشانگر هویت و فرهنگ و تاریخ و مذهب یک جامعه هستند که معماران بعدی نیز از آن مکاتب و نگرش‌ها پیروی کرده و مسیر آنها را با تکنولوژی روز ادامه داده و آثار بَعدی را خلق کرده‌اند. این خود نشانگرسیر تحول معماری و شهرسازی در یک خردشهر است.

خرد شهر اکنون به جرأت می‌توان گفت که اگر دردوره‌های بعدی مجدداًهمان فنون گذشته را تکرار کنیم، درعین بی‌حرمتی برپیشکسوتان‌ِ فن، به دلیل آنکه باوجود ابزارهای نوین نتوانسته‌ایم کالبد و فضای مصنوع بهتری را نسبت به بناهای قبلی بوجود آوریم وظیفه حرفه‌ای معاصرخود را نیز انجام نداده‌ ایم و این با معیارهای طراحی یک خرد شهر مغایر است و نهایتاً با کپی‌برداری محض از سبک‌های معماری ابنیه قدیم منجر به بروز ناهنجاری در سیمای مدرن خرد شهر امروزی خواهیم شد.

بهسازی سیمای خرد شهر تهران با آرام‌سازی ریتم و آهنگ حاکم بر جداره‌ها و در نتیجه یکپارچگی و وحدت بصری در نمای ابنیه قدیمی و مستحدثات نو امکان‌پذیر است.

خرد شهر تعداد و کیفیت زیرساخت‌های شهری از جمله شبکه معابر و دسترسی‌ های شهری و محله‌ای نیز که باید در شرایط بروز بحران پاسخگوی نیاز شهروندان باشند، در این روندِ شتابان ساخت و سازهای جدید تنزل یافته که می‌بایست در جهت تأمین خرد شهری ایمن با ابزارهای نوین در عرصه ساختمانی مورد بهسازی قرار گیرند. حفظ سلامت و زیبایی شهر در شرایط بحران با پیش‌بینی تمهیدات فنی و علمی امکان‌پذیر می‌شود.

به راستی شاید با حذف بناهای بی‌ارزش و فرسوده وجایگزینی با ابنیه مفید و اصولی بتوانـیم بناهای ماندگار و هوشمند بسازیم و بدین ترتیب در خلق سیمای خرد شهری مدرن، زیبا، خاطره‌انگیز و با هویت گام برداریم.

و آخرین کلام اینکه، شهر فقط با کالبد و فضا به وجود نمی‌آید بلکه باید روح و هویت داشته باشد و آن را مردم با خردِ جمع به وجود می‌آورند.

محمد مهدی محمودی - استادیار دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا‌، دانشگاه تهران

عضو مرتبط :   


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید