تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1769

شهرسالم ساختن به روزهای سده 21

به كدام شهر باید پرداخت، شهری كه بسته می‌خواهیم‌اش و در محدوده‌اش سالم‌سازی می‌كنیم یا شهری كه به روی همگان گشوده‌اش می‌داریم و به سالم‌سازی‌اش می‌پردازیم؟
دانسته‌ایم كه در پهنه شهرها، تمامی پدیده‌ها، عامل‌ها و رویدادهایی كه چه به شكلی مستقیم و نیز غیر مستقیم با زندگی آدمی مرتبط‌اند حضور فعال پیدا می‌كنند و شهر، به نیروی آنها، فراگیرترین شكل زندگی یكجانشینی و سازمان یافته‌گی آدمی را به دست می‌دهد، سازمان یافتن و همسو و همدل شدن چه برای به نیكی زیستن، چه برای بهره‌وری متعارف از موهبت‌ها و چه به قصد سودجویی‌هایی كه، براساس معیارهای اخلاقی و فرهنگی و مدنی آدمیان، نابخرد شمرده می‌شوند و دون شأن آدمی.

شهرسازی، به مثابه یك دانش تجربی، درست‌كاری و سالم‌سازی جوی كه از به میدان آمدن پدیده‌ها و عامل‌‌ها و رویدادهای مرتبط با شهر به وجود می‌آید را هدف اصلی خود می‌داند. درست‌كاری در برگزیدن مكان و موقع و اندازه عامل‌های اثر‌گذار بر زندگی شهروندان و سالم‌سازی فضایی كه از تكاثر یا فشردكی سنجیده نشده پی‌آورد عالم‌ها و پدیده‌ها و رویدادهایی كه گفتیم بوجود می‌آید. فضایی كه،‌ به دلیل تحرك اجتماعی شهروندان (به معنای علمی این اصطلاح) با نظم و با مدیریت برنامه‌ریزی شده شهر مغایرت پیدا می‌كند.

دانش شهرسازی برای تأمین درست‌‌كاری و سالم‌سازی شهرها، به ویژه در دوران پس از انقلاب صنعتی دوم، بر دانش‌هایی متفاوت و به ظاهر مكمل یكدیگر متكی می‌شود، این دانش‌ها را بی‌جا نیست نام ببریم تا مگر بتوانیم به موضوع «شهر سالم» ساختن به روزها و سال‌هایی كه پیش روی داریم سلطه‌ای بیشتر پیدا كنیم.

در یكسوی دانش شهرسازی رشته‌های اقتصاد و اقتصاد شهری، جمعیت‌شناسی، حقوق شهروندی و ابزارهای قانون آن، جامعه‌شناسی شهری، مردم‌شناسی فرهنگی، ارتباطات اجتماعی، معماری و شهرسازی قرار می‌گیرند و در سوی دیگر، دانش‌های جغرافیا و اقلیم‌شناسی، بوم‌شناسی، زیست‌شناسی و بهداشت سكونتی شهری، آمد و شدها یا ترافیك و زمین‌شناسی و مانند اینها، تفاوت این دوگونه رشته‌های علمی را بی‌جا نیست یادآور شویم، اولی‌ها، هم مستقیم و هم غیرمستقیم بر شالوده ساختاری شهر اثرگذاری دارند و دومی‌ها، ضمن متكی بودن بر قدر علمی و توان معینی كه در گستره خاص خود دارند، اثرگذاری‌هایی ثانوی بر حیات شهر دارند، در عین این كه از عامل‌ها و پدیده‌ها و رویداد‌هایی كه در نهاد گروه اول‌اند پیروی می‌كنند. چگونگی‌های اكوبیولوژیك هر شهری‌، به هر میزانی كه مقدس دانسته شوند و برای تضمین استمرار زندگی‌شهر و شهروندان حیاتی به شمار آیند و زیر پوشش حفاظتی و صیانتی قرار گیرند، نمی‌توانند به دست كارگزاران اقتصادی شهر و سرزمین آن، كه هم تحرك اجتماعی و رشد و توسعه كاربردی، كالبدی شهر را و هم حركت‌های درون‌كوچی و برون‌كوچی شهروندان را و نیز میزان مصرف مواد سوختی و تولید و مصرف انرژی را زیر پوشش می‌برند، به مثابه سدهایی كه نمی‌توان از آنها عبور نكرد، شناخته شده‌اند و از این روی است كه بحران شهرها را فرا می‌گیرد و عدم تعادل در مدیریت فضای زیستی آدمیان را، به مقیاسی گسترده، مطرح می‌كند.

شهر سالم را چگونه تعریف كنیم، بی‌عنایت به این كه شهر موجودیتی است ذاتاً سرزمینی كه، به تناسب تحرك اجتماعی خاصی كه در آن تحقق پیدا می‌كند، تا آن اندازه گسترده می‌شود كه مرز نمی‌شناسد، آلودگی‌های محیطی مرز نمی‌شناسند،‌ بزه‌كاری اجتماعی پای‌بند به محدوده‌های جغرافیایی نیست، بهداشت محیط تنها در شرایط متعارف و محدود درون مرزهای شهری برای مدتی كوتاه پایدار می‌ماند و این به روزهایی كه پیش روی داریم، هر لحظه بیشتر از ما می‌خواهد كه به جامعیت شهر و در چهارچوب تمامی عامل‌ها و پدیده‌ها و رویدادهای تعیین كننده مدیریت فضای شهری بنگریم.

«شهر سالم» ساختن، به روزهای جهانی شده شهرها، تا كجا اقدامی اساسی است و تا كجا سرگرمی‌ای زاده از ناتوانی در پاسخ‌گویی به دشواری‌های بزرگ جامعه؟

محمدمنصور فلامكی
عضو هیئت امناء انجمن مفاخر معماری ایران

عضو مرتبط : محمد منصور فلامکی  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید