تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1480

شیرکوه

کوههای استان یزد شامل رشته کوههای شیرکوه، خرانق و شرقی است. سلسله جبال شیرکوه در جنوب و جنوب غربی استان یزد واقع شده است و از همه ارتفاعات استان حجیم تر و مرتفع تر است و قله آن به نام شیرکوه با 4075 متر ارتفاع بلندترین نقطه استان یزد محسوب می شود. در مناطق مرتفع شیرکوه یخچال های طبیعی و دائمی وجود دارد و برخی از نواحی آن در تمام سال پوشیده از برف است. استان یزد به سهم خود مساحتی بیش از 70011 کیلومتر مربع در حاشیه کویر نمک در مرکز ایران قرار گرفته است. دشت ها و جلگه های این استان نیز تماماً در بین کوههای شیرکوه خرانق و شرقی قرار گرفته اند. تنها عامل تعدیل کننده هوا و دما، ارتفاعات بلند شیرکوه است که حداکثر مقدار متوسط بارندگی را به میزان 200 میلی متر در اطراف خود دارد. در کتب تاریخی یزد، از وجود جنگل های بزرگ و متنوع گز قیچ و تاغ و مراتع سرسبز و وسیع دامنه شیرکوه یاد شده است که متاسفانه به استثنای چند منطقه محدود همگی از بین رفته اند. معهذا در سال هایی که در کویر باران فراوان می بارد سراسر آن پوشیده از گل های وحشی می شود که 15 نوع و گونه از آنها شناخته شده است. در مناطق مختلف حاشیه کویری این استان که پوشش گیاهی کم و حفظ آب بدن راز بقای حیوانات است تنها پستانداران کوچک دیده می شوند که موش دوپا و روباه شنی از آن جمله اند. جبیر که نوعی آهوست هم در این استان زندگی می کند که شاخ های نر و ماده آن در مقایسه با آهو از روبرو مستقیم به نظر می رسد. یکی دیگر از حیوانات کمیاب و زیبای منطقه کویری یعنی گورخر هم در قسمت هایی از دشت های این استان دیده شده است. بزکوهی یا پازن، قوچ و کل میش و پلنگ هم که وزن بعضی از آنها به 90 کیلو می رسد در دشت هایی رفت و آمد می کند که هوبره نیز در آن ها می دود. از فرودگاه و یا پایانه های شهر یزد با وسیله ای مانند مینی بوس خود را به دروازه سمت شهر تفت یزد برسانید آن وقت مینی بوس های روستای ده بالا را خواهید دید که با راننده های متبسم منتظر شما ایستاده اند و چه بسا همان شخصی که در ده بالا تمام خانه اش را بدون چشمداشت مالی به مدت سه روز در اختیار ما گذاشت با شما نیز برخورد کند! ساعت حدود 8 صبح از شهر یزد به سمت تفت و ده بالا راه می افتیم و ساعت 10 در محل هستیم. راننده مینی بوس که شاهد سرخوردگی ما از یافتن راهنمای کوهنوردی است پیشنهادی می کند که به خانه او برویم و گروه بلافاصله قبول می کند. منزل ایشان در ده بالا و در محله جون برزون است. با رفتن به پشت بام منزل و تدارک محل برای خواب شبانه در زیر آسمان ستاره باران منظره کوه های اطراف و موقعیت روستا را نیز می توان مورد بررسی قرار داد. شیرکوه عبارت است از مجموعه کوه هایی است واقع در استان یزد که مساحتی معادل سه هزار کیلومتر مربع را دربرگرفته است. این کوهستان از 55 کیلومتری مغرب شهر یزد شروع شده و رو به سوی جنوب شرقی تا 73 کیلومتری شهر مزبور گسترش می یابد. در مغرب یزد به پهنای حدود 10 کیلومتر و در جنوب آن به پهنای حدود 40 کیلومتر می رسد و طول آن از شرق به غرب به 75 کیلومتر بالغ می شود. ارتفاع شیرکوه در بلندترین نقطه واقع در 43 کیلومتری جنوب غربی یزد به 4075 متر بالغ می شود. قلل بلند منطقه عبارتند از: برفخانه تزرجان 4000 متر قله منشاد 3900متر آسمان نما، گاو و گوساله و بیدم، مهریز و نیاوک. این کوهستان آب بخش اعظم استان یزد را تأمین می کند. رود پایین دراز دامنه های شرقی از جمله مهم ترین رودهاست. راه صعود به این کوه یزد، تفت، ده بالا مزرعه آمحسن به طرف شمال و طی دره جنوب غربی روستای قرق یا طی راه اتومبیل رو تفت به نورآباد و پیمودن راه روستایی نورآباد به روستای دشتوک و یا لابید و صعود به قله است. عبور از دره دشتوک و صعود به قله این مزیت را دارد که سر راه چشمه هایی چند برای نوشیدن و استراحت وجود دارد. دوستدار کوه و طبیعت از هر فرصتی برای شناسایی محیط اطراف محل اتراق خود استفاده می کند. از روستا تا رسیدن به محل دکل رادیو و تلویزیون 5/1 ساعت وقت صرف می شود. این مکان بهترین محل برای بازدید و دیدار از دیواره معروف تزرجان و همچنین قله 4100 متری آن و قله نیل است که با منظره ای بسیار بدیع خود همه را وسوسه می کند. از این محل تا قله نیل را می توان در حدود 5/2 ساعت پیمود به شرط آن که به نیت صعود به شیرکوه نیامده باشید. اگر 6 صبح از ده بالا به سمت قله شیرکوه عازم شوید بعد از گذر از باغ های روستا و دره زیبایی که مسیر اصلی صعود و دارای حوضچه های کوچک آب نیز هست که به مصارف کشاورزی اختصاص یافته است آبشار زیبا و بلندی را مشاهده می کنید که بهترین محل برای صرف غذا و تفرج است. ادامه حرکت به مدت تقریبی 5/4 ساعت ما از نزدیکترین مسیر به قله رهنمون می شود. سه نفر از گروه از سمت جان پناه که مسیر دورتری است به قله صعود می کنند.

آنها تقریباً نیم ساعت دیرتر از گروه اول به قله می رسند. از بالای قله شیرکوه روستای ده بالا چون نگین زمردین یک انگشتر در زیر پای کوهنوردان دیده می شود. در روی قله و یالهای جانبی آن برفی که تا حدود یک متر ضخامت دارد همچنان دیده می شود در جستجوی این که چرا این کوه نام شیرکوه را گرفته است از محلی ها سوال می کنیم ولی کسی جوابی قانع کننده ندارد. یکی از کوهنوردان با اشاره به اینکه حتی در گذشته های بسیار دور هم تنها در مازندران و چهارمحال بختیاری شیر وجود داشته است که بعداً بر اثر بی مبالاتیها نسل این حیوان منقرض شده و از طرفی هیچوقت این ناحیه از کشور متصف به داشتن حیوانی مانند شیر نبوده است بناگاه با فریاد یافتم یافتم همه گروه را مجذوب و میخکوب کرده و از ادامه روند عادی کوهنوردی باز می دارد. او در توضیحات خود قسمتی از کوه را که به شکل تقریبی سر یک شیر است به همگنان نشان داده و مدعی می شود که شاید به دلیل وجود این نوع از مجسمه های سنگی که علی الخصوص در کوههای آتشفشان بر اثر شکل گیری مواد مذاب دیده می شود اسم کوه را شیرکوه گذاشته اند!! چند ساده لوح حرف او را جدی می گیرند شاید جسارتاً شما هم با دیدن عکس به همین ظرافت بیفتید خود دانید.

کوهستان شیرکوه یزد علاوه بر این نوع از مجسمه های سنگی، دارای یک خصوصیت منحصر به فرد هم هست که شاید بازگوئی آن تا وقتی که خود خواننده ها مورد را از نزدیک مشاهده نکنند نوعی شوخی تلقی شود. در ارتفاع تقریبی 2850 متری شیرکوه و در مسیر صعود عادی آن منطقه ای وجود دارد که بوته جارو در آن فراوان می روید. در همین منطقه است که کمیاب ترین و به اعتباری منحصربفردترین عقرب جهان نیز زندگی می کند. شما لابد عقرب زرد و سیاه را دیده و یا درباره­اش مطالبی شنیده اید ولی از اینکه عقربی یک دست سبز فسفری باشد مطمئنا چیزی به گوشتان نخورده است. بله این نوع از عقرب در ارتفاعات شیرکوه به آسودگی زندگی می کند به شرط آنکه این خبر ما باعث ایجاد مزاحمت برای او وسیله جانور و یا حشره شناسان نشود. از جمله آثاری که قدمت زیادی دارد و در حوالی یزد می باشد وجود آتشکده یزدان است که آتش مقدس آتشگاه پارس حدود 700 سال است که در آن روشن است. استان یزد به عنوان بزرگترین کانون زرتشتیان ایران حدود 1300 سال است که مسکن اکثریت آنها است و همواره سرزمینی مقدس و محترم برای ایشان محسوب می شده است. اعیاد سنتی و مذهبی زردشتیان در محل این آتشکده انجام می گیرد که مهم ترین آنها جشن نوروز تولد زرتشت مهرگان و سده است.

45 کیلومتر از مسیر یزد نائین را پیموده و پس از پیچیدن به طرف جاده مشهد و طی 23 کیلومتر تابلوی چک چک را مشاهده می کنیم. پس از گذر از سه راهی یک جاده خاکی  که شاید تا به حال آسفالت شده باشد ما را به تابلو کوچکی با عنوان پیرسبز چک چک رهنمون می شود سپس به دره ای می رسیم که معبد در جلوی دیگانمان قرار می گیرد. در سال 1352 علاوه بر آب انبار ساختمان های زیادی  جهت اقامت زوار در آنجا ساخته شده است. دیدار گروه از آتش مقدس با سرکرده کلاههای سفید و گرفتن عکس به یادگار آن هم به اجازه خادم محل به پایان می رسد و تنها زمزمه خط مشی زردشتیها پندار نیک گفتار نیک کردار نیک سوقاتی ما از این دیدار است.

نویسندگان کتب تاریخی بنای اولیه شهر یزد را از زمان اسکندر مقدونی می دانند. در حالی که برخی صاحب نظران بنای یزد را به یزدگرد اول ساسانی نسبت می دهند که وجه تسمیه یزد در ارتباط با نام این شخص و واژه یزش به معنای ستایش و نیایش در زبان فارسی میانه است. پس از ظهور اسلام و گرایش مردم یزد به دین اسلام لقب دارالعباده نیز به این شهر اطلاق شد. کهن ترین محله این شهر محله فهادان است مارکوپولو سیاح معروف ایتالیایی جاده ابریشم یزد را شهر بزرگی می داند که از نظر بازرگانی به ویژه ابریشم و پارچه های زربفت و قالیهای زیبا از اهمیت خاصی برخوردار است. شهر یزد کنونی از زمان امرای دیلمی تا زمان صفویه چند بار توسعه یافته است. آل مظفر هم مرکز حکومت خود را یزد قرار داده و در آبادی این شهر نقش مهمی برعهده داشتند. یزد را شهر بادگیرها نیز می نامند که آب انبار شش بادگیری بهترین نمونه است. آثار و ابنیه تاریخی یزد را مسجد جامع مساجد امیر چخماق، ریگ، ملا اسماعیل و فرط بقعه 12 امام زندان اسکندر، باغ دولت آباد باغ خان و میدان و بازارخان، و آتشکده یزدان چک چک و حمام گنج علی خان و ... تشکیل می دهند. استان یزد به عنوان بزرگترین کانون زردشتیان ایران نیز معروف است. مردم به زبان فارسی و لهجه محلی و شیرین خود صحبت می کنند. انار مهریز یزد و تفت معروف است. صنایع دستی استان زیلوبافی و سرامیک سازی فرش­بافی است. معروف ترین معادن آهن و سرب و روی در این استان قرار دارند.

 

 

بررسی و نوشته: احمد وخشوری
تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 

 

استان مرتبط : یزد  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید