تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،5-6-1397
تعداد بازدید :230

كاهش تدريجي کمر بند سبز قزوين‎

 

قزوين يکي از شهر‌هاي خوش آب و هوا و داراي اراضي مرغوب و حاصلخيز محسوب مي‌شود و از اين رو مردمي آگاه و آينده نگر از حدود 1700 سال گذشته براي محفوظ ماندن شهر قزوين از گزند سرماي سخت زمستان و گردو غبار فصول گرم سال اقدام به ايجاد باغستاني در محدوده جنوب، غرب و شرق شهر کردند تا در کنار تغذيه بهينه از 5 منبع بزرگ آب سطحي از رودخانه‌هاي فصلي شامل ارنجک، بازار، وشته، زويار و دريچه که از کوه‌هاي شمالي شهر سرچشمه مي‌گرفتند براي آبياري باغات گسترده به وسعت 11 هزار هکتار، هم از لطافت و خنکاي هواي مطبوع شهر بهره مند شوند و هم از نظر اقتصادي منبع بزرگ درآمدي براي مردم شهر محسوب شود‎.

‎با گذشت قرن‌ها حفاظت از اين باغستان سنتي و حاصلخيز توسط ميراث داران اين باغات طي يکصد سال اخير بدليل بي تدبيري و بهانه‌هاي منفعت طلبانه برخي از مديران نا کارآمد و عدم مديريت صحيح براي حفظ و نگهداري اين ثروت ارزشمند شهر تاريخي قزوين اکنون فقط 1600 هکتار ازآن باغستان با طراوت برجاي مانده است‎.

‎گسترش شهر به سمت شمال و برهم ريختن ساختار شهري و احداث زير گذر‌ها و رو گذر‌هاي متعدد، قد علم کردن ساختمان‌هاي آسمان خراش بدليل افزايش جمعيت شهر نشين، مديريت نا صحيح به بهانه کلان شهر شدن قزوين مدرن و طمع خام تغيير کاربري باغستانها بدليل کمبود آب و رها سازي باغات سنتي همه و همه دست به دست هم دادند تا اين شکوه و عظمت کمربند سبز شهر قزوين به اراضي خشک و ساختمان‌هاي آهني و سنگي چند طبقه‌اي تبديل شود‎.

‎اگر براي اين پير سالخورده سبز قزوين چاره‌اي انديشيده نشود بزودي در کنار معضل کم آبي و پائين رفتن سطح سفره‌هاي زير زميني، مردم شهر تاريخي قزوين همچون ساير کلان شهر‌ها با معضل آلودگي شديد هوا و در کنار آن بيماري‌هاي تنفسي، قلبي و عروقي و... نيز مواجه مي‌شوند‎.

‎معاونت نظارت پايش سازمان محيط زيست استان قزوين در باره وضعيت باغستان سنتي به گزارشگر اطلاعات گفت: باغستان سنتي قزوين از 3 جهت در محدوده شرق، جنوب و غرب شهر گسترده شده است‎.

‎مهندس مظفري افزود: اين باغات بالغ بر 2700 هکتار است اما آنچه به واقعيت نزديک است حدود 1600 هکتار از اين باغستان را مي‌توانيم باغ تلقي کنيم‎.

‎وي به نقش موثر باغات در کنترل آلودگي‌ها و توليد اکسيژن سالم براي زيست مندان اشاره کرد و بيان داشت: بر کسي پوشيده نيست باغ و درخت از نگاه اکوسيستمي در تامين آب‌هاي زير زميني، کنترل فرسايش و کنترل منابع زيست محيطي و نيز حفظ منابع آب، حفظ کيفيت هوا نقش ارزشمندي ايفا مي‌کند و در کنار آن يک ارزش تنوع زيستي هم دارد‎.

‎به گفته وي: اين باغات داراي قدمت طولاني هستند وحفظ باغات از نظر ژنتيکي بسيار حائز اهميت است و مکاني براي تنوع زيستي ساير گونه‌هاي جانوري به‌شمار مي‌آيد‎.

‎معاونت نظارت پايش سازمان محيط زيست استان قزوين گفت: اگر با رويکرد خدمات اکوسيستمي باغات را ارزش‌گذاري کنيم با يک سنجش پولي قابل ارزش‌گذاري نيست‎.

‎مظفري با بيان اينکه پروژه‌هاي پل‌سازي و احداث کمربندي که از دل باغات عبور مي‌کند موجب از بين رفتن يک نوع خدمات اکوسيستمي مي‌شود ادامه داد: روندي که در حال حاضر با ايجاد پل‌ها و پروژه‌هاي عمراني و نيز رهاسازي باغات طي مي‌کنيم مشکلات عديده‌اي را از روند تخريبي و سيل و سيلاب قهقرايي ايجاد کرده است‎.

‎او افزود: يکي از دلايل تشکيل سازمان باغستان برنامه‌ريزي براي حفظ باغات بود اما به دليل اقتصادي نبودن باغستان بسياري از باغداران اين ثروت ارزشمند تاريخي را رها مي‌کنند و عملا شاهد بهبود احياء باغات نيستيم‎.

‎وي در مورد تامين منابع آبي براي آبياري باغات به ايجاد تصفيه خانه پساب‌هاي خانگي اشاره و تاکيد کرد: بخش قابل توجهي از منابع آبي بدون برنامه مشخص رها مي‌شوند و نيز بخش زيادي از منابع آبي در بخش کشاورزي مصرف مي‌شود اما در عين حال امکان تأمين منابع آبي از طريق احداث تصفيه خانه و استفاده از پساب‌هاي خانگي براي تامين نياز آبي باغات وجود دارد‎.

‎مظفري به نقش اقتصادي باغات سنتي قزوين اشاره و خاطر نشان کرد: هر چند در مباحث آبي دچار تنش آبي هستيم اما اگر باغات قزوين ازبين بروند مشکلات بيشتري متوجه ما خواهد شد‎.

‎وي گفت: احياء باغات سنتي ارزش بسيار بيشتري نسبت به رويکرد‌هاي اقتصادي زود بازده از جمله احداث مراکز تجاري، مسکوني، هتل، آپارتمان و... را دارا مي‌باشد و اين باغات در مباحث سلامت محور نقش تاثير گذاري در تلطيف هوا و جلوگيري از آلايندگي‌هاي هوا ايفا مي‌کند‎ .

‎به گفته وي: استان قزوين هنوز از نظر آلودگي هوا به حد بحران کلان شهر‌ها نرسيده است و اگر اين نعمتي که پيشينيان براي مردم به ارمغان گذاشته‌اند را از دست دهيم قطعا با مشکلات بيشتري مواجه خواهيم شد‎.

‎مظفري احياء باغات سنتي در پيشگيري از آلودگي هوا را ضروري دانست و افزود: احياء باغات سنتي يکي از مباحث مهم در طرح پيشگيري از آلودگي هوا و از وظايف سازمان باغستان شهر قزوين مي‌باشد و اين مسئله در شوراي برنامه ريزي استان هم تائيد شده است‎.

‎نقش باغات سنتي از ديدگاه سلامت محور‎

‎رئيس دانشكده بهداشت دانشگاه علوم پزشكي قزوين در مورد نقش باغات سنتي از ديدگاه سلامت محور افزود : باغات احاطه شده در محدوده شهر قزوين نقش تاثير گذاري در كاهش آلاينده‌هاي معلق در هوا، كاهش دما و تثبيت خاك دارند‎.

‎دكتر علي صفري‌وارياني با انتقاد از اين مطلب كه هنوز دانشكده بهداشت مشتري علمي ندارد و از نظرات و تجربيات محققان اين دانشكده براي بررسي علل و عوامل ساختار‌هاي مختلف استفاده نمي‌شود گفت: در زمينه ارتباط بين ساختار‌هاي اجرايي صنعت و دانشگاه ضعيف عمل مي‌شود و به رغم اينكه ارتباط ساختاري در اين زمينه تعريف شده اما ارتباط منطقي وجود ندارد‎.

‎وي توضيح داد: در حوزه باغستان سنتي حتي يك كار تحقيقي براي ارزيابي باغستان‌ها جهت اثر‌گذاري آن در تلطيف هواي شهر قزوين از بودجه در نظر گرفته شده در بخش تحقيقات در دانشكده بهداشت انجام نشده است‎.

‎وي ادامه داد: شهر قزوين هنوز در بحران كلان شهر‌ها قرار نگرفته است اما با توجه به وجود آلاينده‌هاي تجمعي در اطراف شهر به دليل احداث 15 شهرك صنعتي، وجود نيروگاه شهيد رجايي و استفاده از سوخت مازوت در زمستان و نيز قرار گرفتن در معرض گرد و غبارهايي كه از غرب كشور وارد مي‌شود اين شهر نيز در معرض خطر آلودگي هوا قرار دارد‎.

‎دكتر صفري وارياني با تاكيد بر اين مطلب كه بايد قبول كنيم مشكلي هست و نياز به ارائه راه حل مي‌باشد گفت: يك درخت در توليد اكسيژن، كاهش دما، تثبيت خاك و از بين بردن آلاينده‌هاي معلق همچون اكسيد‌هاي ناكس و گوگرد و نيز كاهش افسردگي و افزايش اميد به زندگي بسيار تاثير گذار است‎.

‎وي با بيان اين نکته که صرف اينکه قانوني را مطرح کنيم مبني بر اينکه باغات ما نبايد خشک شوند کفايت نمي‌کند ياد آور شد:مسئولين اين استان هرچه سريعتر بايد تغيير کاربري اراضي و باغات به پروژه‌هاي مسکوني و تجاري را ممنوع کنند و اين در حالي است که بر اساس تحقيقات ميداني اکثر باغداران به دليل نداشتن انگيزه‌هاي اقتصادي باغات خود را رها مي‌کنند‎.

‎قيمت مسکن در قزوين بسيار گران است‎

‎دکتر صفري وارياني به بالا بودن قيمت مسکن و زمين در قزوين اشاره کرد و افزود: براي حفظ باغات سنتي راهکاري وجود دارد و در اين زمينه شهرداري قزوين مي‌تواند با تملک کردن باغات زمين‌هاي معوضي را در منطقه شمال شهر در اختيار باغداران قرار دهد و از اين طريق اين سرمايه عظيم و ضروري براي مردم قزوين حفظ کند‎.

‎وي گفت: يکپارچه‌سازي باغات سنتي نيز راهکار ديگري است که شهرداري قزوين در اين زمينه وارد شود و به جاي باغات سنتي از زمين‌هاي منابع طبيعي در اختيار باغداران قرار دهد‎.

‎وي اعلام کرد: دانشکده بهداشت قزوين آمادگي دارد مطالعات مورد نياز براي انجام اين دوراهکار را با هدف بررسي ارزيابي‌هاي اقتصادي و توجه به منافع مردمي در دستور کار خود قرار دهد‎.

‎رئيس دانشكده بهداشت دانشگاه علوم پزشكي قزوين تاکيد کرد: امروز مسئولين استاني و شهري قزوين بايد عدل را پياده کنند و فقط از مردم و باغداران انتظار حفظ و نگهداري باغات را نداشته باشند‎.

‎دکتر صفري وارياني گفت: شهرداري وظيفه دارد به موضوع آلودگي شهر قزوين فکر کند اما عملا آنچه مشخص است برنامه خاصي در اين زمينه وجود ندارد و به نظر مي‌رسد هر گاه دچار مشکل شديم به اين موضوع فکر مي‌کنيم‎.

‎وي توجه به موضوع آموزش محيط زيست و بهداشت را مورد تاکيد قرار داد و اظهار داشت: در بخش‌هاي اجرايي بايد تفکر و مغز سيستم را در دانشگاه‌ها جستجو کرد و دانشگاه محيط فانتزي نيست بلکه بر اساس نياز جامعه ايجاد شده است و اين در حالي است که برخي از مسئولين ما آموزش لازم در زمينه‌هاي محيط زيست را به صورت علمي و دانشگاهي تجربه نکرده‌اند‎.‎

معاون پژوهشي دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکي قزوين هم به ماده 22 لايحه هواي پاک مصوبه مجلس شوراي اسلامي در فروردين ماه سال 96 اشاره کرد و افزود: بر اساس اين لايحه سرانه فضاي سبز در شهر‌هاي بالاي 50 هزار نفر جمعيت به ازاء هر نفر بايد 15متر مربع باشد‎.‎

دکتر محمد مهدي امام جمعه گفت: اين در حالي است که براي شهر تهران 5/16متر مربع سرانه فضاي سبز ايجاد شده است اما در قزوين آمار مشخصي از اين سرانه نتوانستم بدست بياورم‎.

‎وي توضيح داد: در اين قانون توليد نهال به سازمان جهاد کشاورزي، کاشت و نگهداري با شهرداري قزوين و آبياري باغات بر عهده وزارت نيرو بر اساس استفاده از پساب‌هاي خانگي مشخص شده است‎.

‎وي در مورد مصوبه استانداري و شهرداري قزوين براي احداث کمر بند سبز در محدوده ميدان مينودر تا ميدان شورا نيز گفت: احداث اين کمربند سبز زمينه مهار گرد و غبار و توسعه پوشش گياهي جهت تلطيف و تعديل دماي هوا و نيز فيلتر طبيعي و باد شکن، جلوگيري از باد‌هاي فصلي و موسمي، ايجاد اکو سيستم طبيعي ، توسعه فضاي سبزشهري، توليد اکسيژن و کمک به محيط زيست شهر قزوين را فراهم مي‌سازد‎.

‎به گفته دکتر امام جمعه: يک پوشش گياهي خوب تا 4 درجه سانتي گراد کاهش دهنده دماي هوا است و 50 درصد هم به رطوبت هوا مي‌افزايد‎.

‎وي بيان داشت: يک هکتار فضاي سبز شهري در هر نوبت بارندگي مي‌تواند 68 تن

گرد و غبار را جذب کند و در محدوده قزوين به دليل وجود صنايع متعدد و باد‌هاي موسمي و فصلي ايجاد اين کمر بند سبز لازم و ضروري مي‌باشد‎.

‎عضو هيأت علمي دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکي قزوين نيز افزود: طرح نياز در مورد يک موضوع بر عهده مسئول است و براي دست يافتن به اهداف پيش بيني شده بايد با دانشگاه ارتباط برقرار کند‎.

‎دکتر احمد نيک پي گفت: مديريت حال حاضر کشور مديريت بحران است اما هنوز نپذيرفته‌ايم که مشکلي به نام آلودگي هوا در قزوين داريم و هنوز مسئولين ما در مورد کيفيت هوا گفتگو نمي‌کنند‎.

‎ ‎وي فقر جامعه را از دلايل اصلي تغيير کاربري باغستان دانست و اظهار کرد: وضعيت

نا مناسب اقتصادي افراد را وادار مي‌کند تا زمين‌هاي خود را تغيير کاربري دهند و اگر فقر نباشد يک کشاورز درختان خود را قطع نمي‌کند‎.

‎وي خواستار شد: باغات قزوين را تحت هيچ شرايطي از بين نبريم بلکه اين باغات خريداري شوند و يا اينکه با تغيير کاربري به عنوان سفره خانه سنتي و صدور مجوز گردشگري امتيازي جهت کسب درآمد به باغدار داده شود تا براي همگان محفوظ بماند‎.

‎اهميت باغستان سنتي قزوين‎

‎مدير عامل سازمان باغستان‌هاي شهر قزوين به اهميت باغستان و آثار و پيامد‌هاي مفيد آن براي شهر اشاره کرد و افزود: باغستان قزوين در گذشته متولي مشخصي نداشت و به منظور حفظ و احياء اين باغستان ارزشمند شهرداري قزوين در سال 1386 در بخش فضاي سبز و با هدف حفظ و صيانت از باغات و به منظور کمک به باغداران واحدي به نام باغستان ايجاد کرد‎.

‎حميد رحماني گفت: با توجه به گستردگي کار، اين واحد در سال 1390 به سازمان تبديل شد و در راس شوراي آن استاندار و اعضايي از سازمانهاي مختلف شامل ميراث فرهنگي، جهاد کشاورزي، مديريت آب منطقه‌اي، راه و شهر سازي، محيط زيست و شهرداري بر مبناي نياز سنجي باغات تشکيل شد‎.

‎وي تأمين آب، راه و امنيت با هدف باز خورد اقتصادي باغات سنتي را از اهم نياز‌هاي اساسي باغستان قزوين اعلام کرد و گفت: به رغم وجود 5 منبع تغذيه‌اي از منابع سطحي رودخانه‌اي ،

يکي از چالش‌هاي بحراني جدي براي باغستان به دليل نبودن متولي مشخص در سال‌هاي قبل مسئله تامين آب بود‎.

‎وي ساخت بند، کشو، سر دهنه، تقسيم و کنترل آب و تثبيت بستر رودخانه با کمک عوامل طبيعي را از اقدامات اين سازمان براي مديريت آب باغستان اعلام کرد و ادامه داد: با انجام اين اقدامات کار‌ها تسهيل و راندمان آن نيز افزايش يافته است‎.

‎او بيان کرد: در باغستان چاه‌هاي دستي حفر شده بود اما به علت پائين رفتن سطح آب سفره‌هاي زير زميني عملا اين چاهها غير قابل استفاده هستند و با توجه به اين نکته که امکان حفر چاه عميق در دشت قزوين نيست اين باغستان براي باغداران مخازن آب 12و 6 هزار ليتري تعبيه کرده و به صورت رايگان اين مخازن را پر مي‌کند‎.

‎مديرعامل سازمان باغستان‌هاي شهر قزوين با اشاره به توزيع رايگان سالانه 40 هزار اصله نهال پسته، بادام، زردآلو و انگور براي احياء باغستان افزود: گذشتگان با درايت و امکاناتي که داشتند شهر خلاق ايجاد کردند به طوري که در کنار توجه به مسائل اقتصادي باغات و تغذيه دشت قزوين از نظر اقليم و محيط زيست توليد اکسيژن را مد نظر قرار داده و در کنار آن زيبايي بصري، ايجاد اشتغال، کنترل سيلاب و امنيت شهر را مورد توجه قرار داده بودند‎.

‎رحماني گفت: حدود 700 سال قبل طوماري براي تقسيم آب و مانعي براي اختلاف و درگيري به عنوان سند محکم نوشته شده است که هنوز هم از آن استفاده مي‌شود و پايدار است‎.

‎وي با بيان اينکه مشکلات باغستان از

70 سال قبل به علل مختلف از جمله توسعه شهر، تغيير سبک و سياق زندگي و صنعتي شدن شهر شروع شده است تاکيد کرد: نياکان ما با کمترين امکانات اين باغات سنتي را حفظ کرده‌اند و مايه سرشکستگي است که نتوانيم اين باغات را حفظ کنيم‎.

‎وي گفت: با اقدامات صورت گرفته توانسته‌ايم ترمز تخريب باغستان را بکشيم اما براي حفظ و احياي باغات نيازمند همراهي همه ارگان‌ها و دستگاه‌هاي ذيربط هستيم‎.

‎رحماني خلاء‌هاي قانوني و کثيرالمالک بودن صاحبان باغ‌ها را از مشکلات باغستان دانست و ادامه داد: در حال حاضر باغ‌هايي در دل باغستان وجود دارد که به دليل مسئله ارث و تقسيم ميراث رها شده و از بين رفته‌اند که اين امر مشکلات بسياري از جمله رويش علف‌هاي هرز و آتش سوزي

و خطر نابودي کامل بدنبال دارد‎.

‎او راه حل احياء باغات رها شده را تملک و خريد باغات دانست و يادآور شد: سازمان باغستان تصميم گرفت 29 هکتار باغ رها شده در ولي ستان را تملک کند اما زماني که براي تهديد حدود ورود پيدا کرد 1 باغ به 20 نفر فروخته شده بود و امکان تملک وجود نداشت‎.‎

وي خواستار حمايت‌هاي مالي از طرف ساير ارگان‌هاي ذيربط و عضو شوراي باغستان شد و گفت: اگر ساير ارگان‌ها هم با شهرداري همراه شوند قطعا شاهد رفع تخريب باغستان ارزشمند قزوين خواهيم بود‎.

‎مدير عامل سازمان باغستان‌هاي شهر قزوين يكي ديگر از مشكلات باغستان قزوين را عدم وجود راه خاكي قابل دسترسي با باغات مركزي ذكر كرد و افزود: سبك و سياق راه‌هاي دسترسي به باغات براي استفاده از احشا م و مالرو مناسب است و امروز به دنبال احداث راهي قابل دسترس با عرض 3 متر بدون تخريب باغستان براي عبور ادوات باغداري هستيم‎.

‎وي ادامه داد:اجازه ساخت بنا و انبار به عنوان سر پناه حدود 20 تا 30 متر به ازاء هر 5 تا 7 هزار متر باغ بر اساس ضوابط و تيپ مشخص از ديگر تسهيلات در نظر گرفته شده براي باغداران است اما اين برنامه به دليل برخي تصميمات اشتباه

تا كنون عينيت پيدا نكرده است‎.

‎وي اضافه كرد: همچنين به دليل نبودن راه مناسب امكان ارائه خدمات آتش نشاني، اورژانس، سركشي و گشت ويژه امنيت جهت جلوگيري از بروز آسيب‌ها و ناهنجاري‌هاي اجتماعي از جمله توزيع مواد مخدر و ساير بزه‌هاي اجتماعي و نيز محافظت از محصولات باغي از گزند دزدان وجود ندارد‎.

‎رحماني توضيح داد: اگر وجود باغ براي باغدار توجيه اقتصادي نداشته باشد باغ را رها مي‌كند و به دليل مشكلات موجود و در كنار آن كاهش نزولات جوي و تغيير شكل بارندگي ، ميزان آب تخصيص داده شده به باغات مناسب نبوده و در كنار آن سرما زدگي و خشكسالي از عواملي هستند كه باغداران چندان رقبتي براي احياء باغات سنتي ندارند‎.

‎به گفته وي: در حال حاضر از 2611 هكتار وضع موجود باغات سنتي حدود 300 هكتار نيز از بين رفته و 400 هكتار در معرض آسيب و

نا بودي هستند‎.

‎يکي از باغداران باغستان سنتي قزوين عمده مشکلات باغداران منطقه را تأمين آب مورد نياز از سهميه تعيين شده دانست و افزود: به رغم اينکه در فصل بارش سال گذشته، بارندگي‌هاي خوبي داشتيم اما روستا‌هاي بالا دستي و بعضا کساني که در مسير رودخانه درختکاري انجام داده بودند از سهم آب باغات استفاده کردند‎.

‎رحمان بهنام فر گفت: سهميه آب باغستان از رودخانه ارنجک براي روستاي ارنجک توزيع مي‌شود و هيچ مرجعي براي حمايت از باغداران در اين زمينه از باغداران حمايت نمي‌کند و باغات ما بدون آب مي‌ماند‎.

‎وي ادامه داد: اين در حالي است که

بر اساس سند 700 ساله‌اي که داريم و با مهر و امضاء حمد اله مستوفي به تائيد رسيده سهم آب باغداران مشخص گرديده است اما آنچه حق باغداران مي‌باشد مسئولين نمي‌توانند براي ما حفظ کنند‎.

‎وي از ديگر مشکلات تامين آب باغستان را روانه کردن آب سطحي باران از خيابان‌هاي سطح شهر به سمت باغستان ذکر کرد و اظهار داشت: آب سطحي باران در خيابان‌ها آلودگي بسياري ناشي از سائيدگي لاستيک، روغن و لنت خودرو‌ها دارد و اين آب آلوده سبب فرسايش خاک و خشک شدن باغات مي‌گردد‎.

‎بهنام فر تاکيد کرد: اگر بخواهيم باغستان حفظ شود بايد موارد کوچکي از اين قبيل مورد توجه قرار گيرد و در اين رابطه مديران شهري و مسئولين بايد حامي باغداران باشند‎.

‎اين باغدار باغستان سنتي قزوين اجراي مسير دوچرخه‌سواري در داخل باغستان را راهکار مناسبي جهت ايجاد مسير دسترسي به باغات و نيز جاذبه گردشگري دانست و افزود: مي‌توان به جاي احداث مسير دوچرخه‌سواري و پياده روي در داخل شهر با استفاده از ظرفيت طبيعي باغستان با جاده‌سازي در دل باغات هم مسير مناسبي براي باغات ايجاد کرد و هم مردم وارد باغستان شده و از سلامت آب و هواي اين نعمت ارزشمند

بهره مند مي‌شوند‎.

‎بهنام فر گفت: احداث خانه باغ‌هاي کوچک با معماري مناسب و سنتي و بازسازي نهر‌ها به سبک و سياق سنتي راهکار مناسبي براي جذب گردشگر ، رفاه حال باغداران و چشم‌انداز مناسب براي گردشگران خواهد بود.‎‏

دادگر خانباني 

برگرفته از روزنامه اطلاعات 


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید