تاریخ آخرین ویرایش : یکشنبه،12-6-1396
تعداد بازدید :227

معامله میلیارد دلاری شاه و نیکسون

ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا 9 خرداد ماه سال 1351پس از پایان ملاقات با رهبران شوروی در مسکو به ایران آمد. او یک همراه نام آشنا و سیاسی هم داشت؛ سیاست‌مدار و تاجر مسلک با نام هنری کیسینجر.  ریچارد نیکسون در دیدار با شاه ضمن تمجید از نقش او در تحکیم و تثبیت امنیت منطقه خلیج‌فارس قول داد «که او هرگونه سلاح غیرهسته‌ای را که بخواهد می‌تواند از آمریکا خریداری کند.» این قول مساعد نیکسون فرصت مغتنم و در واقع شعف‌انگیزی در اختیار شاه قرار داد تا برای خرید آخرین تجهیزات پیشرفته نظامی از آن کشور خواب‌های طلایی‌اش را در عالم واقع تعبیر کند. در این میان وزارت دفاع و وزارت امور خارجه آمریکا به دستور رئیس‌جمهور « از روند نظارت بر فروش تسلیحات [به ایران] معاف» شدند و در همان حال سیاست فروش اسلحه به ایران برای تولیدکنندگان اسلحه در آمریکا و سه بخشی که مسوول تهیه ساز و برگ نظامی در آمریکا هستند و سازمان کمک‌های امنیت دفاعی یک منبع ثروت بادآورده به‌دنبال داشت. در همان حال هنری کیسینجر به وزرای دفاع و خارجه آمریکا تذکر داد که از آن پس «طبق معمول به‌طور کلی خرید سازوبرگ نظامی در درجه نخست باید به درخواست دولت ایران واگذار شود.» به‌رغم دستور اکید نیکسون پنتاگون هشدار داد که «ایالات‌متحده خود را متعهد به فروش F-14 و F-15 به ایران نکند و بمب‌های هدایت‌شونده با لیزر در اختیار شاه قرار ندهد» اما نیکسون و کیسینجر به این هشدارها توجهی نشان ندادند.

 

به این ترتیب شاه امکان یافت برای خرید جت‌های جنگنده F-14 تام کت که «در آن زمان پیچیده‌ترین و گران‌ترین جت جنگنده در دنیا بود» با کمپانی گرومن به توافق لازم دست یابد. به این ترتیب طی سال‌های 1351-1356ش/ 1972-1977م تجهیزات پیشرفته نظامی فراوانی از سوی شاه به کمپانی‌های اسلحه‌سازی آمریکایی سفارش داده شد و میزان فروش اسلحه آمریکایی به شاه طی این فاصله زمانی به بیش از 18 میلیارد دلار بالغ شد و به تبع آن بودجه نظامی ایران که در سال 1351ش/ 1972م حدود 4/ 1میلیارد دلار بود در سال 1356ش/ 1977م به 4/ 9 میلیارد دلار رسید. براساس آمارهای موجود در سال 1356ش بودجه نظامی ایران «برابر 40 درصد بودجه کل کشور بود.» روند خرید سیل‌آسای اسلحه زمانی شدت قابل توجهی گرفت که در سال 1352ش/ 1973 م قیمت نفت به حدود 4 برابر افزایش یافت و به‌دنبال آن عایدات نفتی ایران نیز از 4 میلیارد دلار در سال به رقم 20میلیارد دلار افزون شد.

در واقع «هم نیکسون و هم کیسینجر دادن اختیارات تام نظامی را به شاه نهایتا به عنوان نیاز آمریکا به داشتن یک نیروی محلی قدرتمند که بتواند از منافع آمریکا در خلیج‌فارس حمایت به عمل آورد توجیه می‌کردند» و به عبارت دیگر «هر دو منافع ایران و آمریکا را هم‌مرز و قرین یکدیگر می‌دیدند» در این میان هنری کیسینجر معتقد بود «شاه نادرترین رهبران و یک متحد قطعی و بی‌چون و چرا و کسی است که درک او از دنیا نقطه‌نظرهای ما را تقویت می‌کند.» به این ترتیب شاه مشتاقانه لیست بلندبالایی از تجهیزات نظامی آمریکایی را سفارش داد و علاوه بر سفارش خرید هواپیماهای F-14 درصدد برآمد جت‌های پیشرفته‌‌تر F-16 و F-18 را نیز به کمپانی‌های سازنده در آمریکا سفارش دهد. این طرح «جزئی از برنامه بازرگانی 50میلیارد دلاری بود که باید بین سال‌های 1354-1359ش/ 1975-1980م بین دو کشور انجام پذیرد.»

در این میان هنری کیسینجر تصریح می‌‌کرد که دولت آمریکا برای برآورده ساختن نیازهای تسلیحاتی شاه آمادگی لازم را دارد و به منتقدان هشدار می‌داد که «شاه مشتری خوش‌پرداخت و معتبری است.» هرچند طی سال‌های 1351-1357 شاه موفق شد مقادیر معتنابهی از تجهیزات پیشرفته نظامی مورد تقاضا و ازجمله 80 فروند هواپیمای تام کت F-14 را از آمریکا دریافت دارد، اما توفان انقلاب برای تداوم خریدهای باز هم بیشتر نظامی ـ تسلیحاتی مجال لازم را به او نداد. در سفر اخیر دونالد ترامپ به عربستان نیز قراردادهای تجاری بالغ بر صدها میلیارد دلار بسته شد که بخش عمده آن شامل خرید تسلیحات نظامی از سوی دولت سعودی از آمریکا است. کارل مارکس گفته است؛ هگل بر این باور بود که تاریخ دو بار تکرار می‌شود، اما او فراموش کرد که بگوید بار اول به صورت تراژیک و بار دوم به حالت کمیک!

 

منبع: کتاب «تاریخ روابط خارجی ایران از 1332 تا 1357» نوشته ابراهیم سنجر

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید