تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :2310

معماران و محیط زیست

در دهه های اخیر بویژه پس از 1970 میلادی که آغاز آگاهی از تاثیرات مخرب انقلاب صنعتی و محدودیت های منابع فسیلی و بحرانهای زیست محیطی بود جنبش های حفاظت از محیط زیست در سراسر دنیا کار خود را آغاز کردند. در تمامی رشته ها و حرفه ها از متخصصین مختلف خواسته شد تا سهم خود را در حفظ محیط زیست ایفا نمایند. در این میان معماران می توانند نقش بسیار موثری داشته باشند و شاید بتوان گفت سهم آنان در پایداری محیطی از بسیاری رشته ها و تخصصها بیشتر است. ساختمانها حدود 50 درصد مصرف انرژی را برای تامین سرمایش و گرمایش به خود اختصاص می دهند و مصرف منابع انرژی یکی از شاخصه های تاثیرگذاری معماری بر مشکلات زیست محیطی است و از سوی دیگر احداث هر بنا به گونه ای پهنه زمین را بعنوان یک عنصر زاید و الحاقی تحت تاثیر قرار می دهد لذا معماران در سه فرآیند طراحی بنا، اجرای بنا و بهره وری بنا بر محیط زیست تاثیر می گذارند.

آنچه در فرآیند طراحی بنا معماران را به تاثیرگذاری بر محیط زیست سوق می دهد یکی چگونگی طرح و ساختار بنا از نظر میزان دخل و تصرف آن در طبیعت است و دیگری استفاده از پتانسیل های محیطی است. ساده ترین شکل تطابق بنا با محیط برای حداقل دخل و تصرف شناخت سایت و بهره گیری از عوارض طبیعی زمین است که متاسفانه در بسیاری موارد نادیده گرفته می شود و با افزایش خاکریزی و خاکبرداری بستر پروژه تغییر شکل زمین ایجاد خواهد شد که پامدهای محیطی بدنبال دارد.

تطابق کالبد بنا با محیط نیز در فرآیند خلق اثر از اهم مواردی است که آموزه های آن در طبیعت به وفور یافت می شود و می تواند سرلوحه معماران قرار گیرد تا معماران بتوانند با آموختن از طبیعت طرح را با محیط زیست همساز نمایند. اگر در یک نگاه کلی با ساختار فیزیکی بدن انسانه و تطابق آن با بستری که بدنیا آمده اند و یا به آن تعلق دارند بنگریم به راحتی متوجه می شویم که تطابقی اقلیمی محیطی میان آنها وجود دارد. مقایسه تطبیقی اسکیموها در قطب ها و انسانهای مجاور خط استوا گویای این مطلب است. اسکیموها بدلیل کاهش سطح تماس با هوای سرد کوتاه قد و فربه اند و چشمان و دهان کوچکی دارند در حالیکه آفریقاییهای مجاور استوا قد بلند و کشیده اند و با چشمان و بینی و لبهای بزرگ سعی در تعریق بیشتر داشته و درنتیجه تبادل گرمایی بیشتری با محیط دارند. رنگ تیره پوست نیز برای آنها نقش موثری در بازتابش حرارت ایفا می کند چرا که پوست بر عکس لباس و مصالح عمل می کند.

تطابق و همسازی کالبد فیزکی انسانها با محیط می تواند الگوی مناسبی برای معماران در جهت تطبیق با محیط زیست باشد و این در حالی است که در بسیاری موارد به تطبیق ساختار و کلیت طرح بنا با اقلیم توجه نمی شود و شاهدیم که در ایران پروژه هایی با شکل کالبدی یکسان در اقلیم های مختلف چهارگانه اجرا می شوند. معماران بومی ایران به درستی به این مساله می پرداختند و در معماری بومی ایران همخوانی کالبدی- اقلیمی دیده می شود در صورتیکه در پروژه های حال حاضر ایران این نکته نادیده گرقته می شود. اکنون در بسیاری از مناطق اقلیم گرم و مرطوب جنوب ایران پروژه هایی اجرا شده یا در حال اجراست که سقفهای آنها مانند اقلیم مناطق معتدل و مرطوب شیب دار طراحی شده اند. گویی که معماران آنها مساله رطوبت را با بارش یکسان فرض کرده اند. در معماری بومی جنوب ایران بخاطر بارش کم سقف شیبدار دیده نمی شود. به نظر می رسد نقشه های ساختمانهایی که برای شمال ایران طراحی شده اند در جنوب نیز در حال اجراند.

اکنون که ما اندرخم کوچه های تطابق فرم با بستر طرح  مانده ایم بحث روز معماری دنیا در ارتباط با محیط زیست، ساختمانهای زیرو انرژی و زیرو کربن است که نمونه های شاخص آن را در شهر مصدر در امارات می توان یافت.

ساختمان صفر انرژی( ZEB: zero energy building)به ساختمانهایی اطلاق می‌شوند که مصرف سالانهٔ انرژی آنها صفر و الاینده‌های کربنی تولید نمی‌کنند. در دنیای امروز با توجه به محدود بودن منابع سوخت فسیلی ساختمان‌ها صنایع و دیگر ارگانها به سمت استفاده از دیگر انرژی‌های موجود در زمین مانندانرژی خورشیدی، بادی، بیولوژیکی و آبی حرکت نموده‌اند. ساختمانهای انرژی صفر یکی از اهداف کلیدی ساختمان‌های سبز را به صورت کامل محقق ساخته و باعث کاهش آلاینده‌ها و گازهای گلخانه ای در طول مدت استفاده از ساختمان خواهند شد.

استراتژی که در احداث ساختمان صفر انرژی توسط مهندسین انرژی بکاربرده می شود، طراحی ساختمان با دیدگاه استفاده از انرژی خورشید است که اغلب در ساختمان های با مصرف بهینه انرژی اجرا می گردد. در این ساختمان ها موقعیت پنجره ها، دیوارها، ایوان ها، سایبان ها و درخت ها بایستی طوری جهت یابی شود که موجب ایجاد سایه در تابستان و بیشترین بهره خورشیدی در زمستان گردد. علاوه بر آن مکان مناسب پنجره می تواند باعث افزایش میزان نور روشنایی روز (Daylighting) و کاهش مصرف انرژی الکتریکی روشنایی در طول روز گردد. استفاده از تکنولوژی های انرژی خورشیدی فعال (Active solar) و غیر فعال (Passive solar) ، انرژی الکتریکی خورشیدی (Photovoltaic)، استفاده از فضای سبز بر روی بام ساختمان (Roof garden) از جمله راهکارهای موثر در این بخش محسوب می شود.

استفاده از سیستم مدیریت یکپارچه ساختمان (BMS) از دیگر راهکارهایی است که در این گونه ساختمان ها نقش بسزایی ایفا می کنند. این سیستم با اعمال کنترل بر روی بخش های مختلف ساختمان اعم از تاسیسات حرارتی و برودتی، روشنایی، اعلام حریق، درب های ساختمان و ... امکان مدیریت و کاهش مصارف انرژی را فراهم می سازد. بعنوان مثال ساختمانی که مجهز به کنترلرهای دقیق دما و رطوبت هوا با قابلیت تنظیمات زمان کارکرد و دیگر پارامترها است، می تواند تا 20 درصد در مصرف انرژی صرفه جویی نماید.
امید است تا در ایران نیز با ارتقا فرهنگ حفاظت محیط زیست در حوزه معماری و پیشرفت تکنولوژی که لازمه ساختمانهای هوشمند و زیرو انرژی است بتوان همگام با سایر کشورهای پیشرفته در مسیر حفظ محیط زیست گام برداریم.

مجموعه مقالات مرتبط : معماران و محیط زیست    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید