Error parsing XSLT file: \xslt\ammiBreadCrumb.xslt تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1528

مقدمه ای بر استانداردهای مصاحبه تاریخ شفاهی (2)

(مقالات گذشته-تابستان 1379)

گام سوم، تشریفات کار:

الف- یادداشت برداری در هنگام مصاحبه

توصیه می شود در طول مصاحبه، عناوین اصلی گفتگو را یادداشت کنید. در اولین فرصت بعد از اتمام مصاحبه، مصاحبه گر باید قبل از اینکه جزئیات مشمول مرور زمان شود، یادداشتها را سازماندهی کند. این یادداشتها، چیزی مشابه فهرست نویسی است. بهتر است برگه هایی جهت یادداشتهای مصاحبه گر طراحی و آماده شود و در آنها جدا از کلیدواژه های گفتگو، مشخص شود که با چه کسی، چرا، چه وقت و کجا مصاحبه انجام شده است. این یادداشتها، به خارج نویس مصاحبه[پیاده کننده متن مصاحبه] با پژوهشگران آتی، برای فهمیدن بهتر متن مصاحبه کمک می کند. این اطلاعات می تواند در ابتدای متن یا فیلم مصاحبه تدوین شود.

ب- ساختار بانک اطلاعات شخصی

ساختار بانک اطلاعات شخصی، بسته به اهداف پروژه، می تواند حجم کم یا زیادی از اطلاعات داشته باشد. اطلاعات شخصی خیلی مفید است بخصوص اگر هدف مصاحبه در پروژه، تهیه تاریخ خانوادگی یا شجره نامه باشد. بجز نام، نشانی، شماره تلفن، تاریخ و زادگاه مصاحبه شونده، در پرسشنامه ممکن است نام، تاریخ تولد و درگذشت پدر و مادر، خواهر و برادران، همسران و فرزندان مصاحبه شونده هم پرسیده شود. همچنین، می توان از محلهای سکونت، تحصیلات و سابقه کاری فرد سوال کرد و نیز، فهرستی از آثار و فعالیتها در سازمانها و نهادهای مختلف تهیه کرد.

ج- نمونه امضا و دست نوشته

یکی دیگر از کارهایی که در طرحهای تاریخ شفاهی پیشنهاد می شود، گرفتن نمونه امضا و دستنوشته از مصاحبه شونده است. داشتن کاغذ و قلم مناسب برای این کار، شما را برای داشتن گنجینه ای منظم و هماهنگ از این گونه اسناد هدایت می کند.

د- توافقنامه سطح دسترسی از مصاحبه

توافقنامه را می توان بسیار حقوقی تنظیم کرد؛ اما بیش تر مورخان شفاهی، تلاش می کنند فرمی بیابند که با آن سطح دسترسی را آسان تر کنند. توافقنامه ها، برای مصاحبه شونده مشخص می کند که مصاحبه چگونه و در چه سطحی استفاده خواهد شد و سوءتفاهم را به حداقل می رساند. علاوه بر توجه به حقوق مصاحبه شونده، توافقنامه، مورخان شفاهی را خاطر نشان می سازد که مصاحبه شونده به ما امتیاز استفاده از چیزی را داده است که به ما تعلق ندارد.

توافقنامه را در صورتهای گوناگونی تنظیم می کنند. می توان از نمونه های موجود، در سازمانهائی که تاریخ شفاهی کار می­کنند، کمک گرفت. اطلاعات توافقنامه، اغلب شامل نام مصاحبه شونده، امضای او، تاریخ و عباراتی است که اجازه استفاده از مصاحبه را، در سطوح مختلف تعیین می کند. نام شخص یا سازمانی که اجازه را دریافت می کند و هدفی که به آن منظور مصاحبه انجام شده است. پیشنهاد می شود توافقنامه همچون قرارداد، با نظر مشاور حقوقی تنظیم شود. مصاحبه گرها(در صورت نیاز و صدابرداران) هم لازم است توافقنامه ها را امضا کنند تا از سوءاستفاده احتمالی کارکنان پروژه جلوگیری شود، بخصوص اگر مصاحبه ها قرار است برای استفاده های آتی در سازمان مربوط آرشیو شوند.

هـ- پیگیری روند کار

بسته به اهداف پروژه و ساختار آرشیوی، می توان برای تمام مراحل کار، پرسشنامه های ساده یا پیشرفته با کلیه جزئیات طراحی کرد. برای ثبت مراحل هر مصاحبه، داشتن یک فایل رایانه ای توصیه می شود. تمام اسناد، عکسها، متن، پرسشنامه ها و کلیه اطلاعات هر مصاحبه در حافظه رایانه نگهداری شود. مراحل کار می باید در فایل فهرست شود و پس از انجام کار هر مرحله، کنار آن علامت زده شود.

و- ارسال نامه تشکر یا تقدیر نامه

بعد از اتمام مصاحبه، برای مصاحبه شونده نامه ای تشکرآمیز ارسال کنید. بهتر است لوحهای تقدیر، با امضای مسئول مربوط برای این منظور آماده شود.

گام چهارم، فیلمبرداری و صدابرداری مصاحبه های تاریخ شفاهی؛

الف- رهنمودهائی جهت انتخاب لوازم ضبط!

  1.  با یک دستگاه ضبط صوت ساده و قابل اعتماد همراه با صدابردار (میکروفن) یقه ای خوب، می توان یک مصاحبه تاریخ شفاهی با کیفیت عالی آماده کرد. تجهیزات گرانقیمت - تا زمانی که نخواهند تولید خود را به رادیو و تلویزیون بدهید - نیاز نیست.
  2.  ضبطی پیدا کنید که بتوانید نوار آن را در حین کارکردن ببینید. در بعضی از ضبطها، قسمت نوار را با پلاستیک سیاه یا روکش چرمی پوشانده اند که بررسی مقدار باقی مانده نوار را در زمان انجام کار مشکل می سازد.
  3.  نشانگر روشن ضبط/باتری، خیال شما را در حین انجام مصاحبه راحت می کند. زیرا می توانید با نیم نگاهی به چراغ، متوجه شوید که دستگاه در حال ضبط است.
  4.  همیشه از صدابردار (میکروفن) خارج از دستگاه استفاده کنید که به دستگاه ضبط شما متصل می شود. صدابردارهای داخلی دستگاه، کیفیت ضبط خوبی ندارند؛ چونکه بسیار ضعیف هستند و اغلب صدای داخل دستگاه را هم ضبط می کنند. لذا صدابرهای رومیزی و یقه ای بهتر است.
  5.  ضبطی انتخاب کنید که هم از باتری و هم از برق استفاده کند. چون این خصوصیات به شما قابلیتهای بیشتری در طول مصاحبه می دهد. برق از باتری قابل اعتمادتر است اما همیشه یک رابط با سیم بلند به همراه داشته باشید. زیرا شما نمی دانید که پریز برق در کجاست.
  6.  نوارهای کاست ارزان هستند و در همه جا براحتی پیدا می شوند؛ اما از نوارهای معتبر با کیفیت خوب استفاده کنید.
  7.  از نوار کاستهای 60 دقیقه ای(30 دقیقه در هر طرف) یا 90 دقیقه ای (45 دقیقه در هر طرف) استفاده کنید. نوارهای طولانی­تر خیلی نازکند و ممکن است کشیده، جمع و یا پاره شوند.
  8.  بهتر است که از نوارهایی استفاده کنید که به جای چسب از پیچهای کوچک در گوشه های آن استفاده شده است. زیرا چنانچه نوار خراب شود یا بشکند، می توانید قاب آن را باز و آن را تعمیر کنید و دوباره ببندید. با استفاده از نوارهای فاقد پیچ، ناگزیر هستید برای رسیدن به نوار، قاب را خراب کنید.

ب- ابزارها و وسایل مورد نیاز جهت ضبط تصویری مصاحبه

وسائل اصلی مورد نیاز شامل پرده، جهت پشت سر مصاحبه گر، دو عدد صندلی و یک دوربین فیلمبرداری است.

پرده: پرده ای تیره رنگ (سرمه ای، مشکی، سبز و ...) از جنس جیر با طول و عرض 3 متر، در پشت سر مصاحبه گر - جائی که وی می نشیند - آویزان کنید. برای آویزان کردن، می توانید از پایه پرده یا میخ پرچی استفاده کنید که مخصوص نصب این گونه پرده هاست. نیازی نیست پرده کاملاً صاف باشد، بلکه می توانید هنرمندانه آن را به شکل پرده های چیندار صحنه نمایش آویزان کنید.

صندلی: مصاحبه شونده را حداکثر دو متر جلوتر از پرده قرار دهید. استفاده از صندلی چرخدار توصیه نمی شود؛ چونکه مصاحبه گر ممکن است با چرخش صندلی درست در کادر فیلمبردار قرار نگیرد. همچنین صندلی ای انتخاب کنید که مصاحبه شونده روی آن راحت بتواند بنشیند. بهتر است قبل از شروع مصاحبه، از نظر خود او کمک بگیرید. صندلی مصاحبه گر، بهتر است رو به روی مصاحبه شونده قرار بگیرد.

دوربین: دوربین و سه پایه را، در سمت چپ و نزدیک به صندلی مصاحبه گر قرار دهید. در این استقرار، صندلی مصاحبه­شونده، مصاحبه گر و دوربین، سه نقطه از یک سه ضلعی را خواهند ساخت. دقت کنید دوربین تراز باشد.

عدسی(لنز) دوربین: ارتفاع عدسی دوربین، باید در حد چشمان (eye level) یا کمی بالاتر باشد.

کادربندی: توجه داشته باشید که دوربین اغلب مردم را مضطرب می کند. پس مصاحبه شونده را وادار به نگاه کردن به عدسی دوربین نکنید. بهتر است نگاه او به فرد مصاحبه گر باشد.

کادر اصلی برای تصویربرداری، سر و بخشی از شانه ها خواهد بود. سر و شانه ها، باید در کادر دوربین باشد. زمانی که مصاحبه شونده حرکت می کند یا دستانش را تکان می دهد، ممکن است از کادر خارج شود. در این هنگام باید به آرامی دوربین را روی پایه حرکت داد. این کار را سریع انجام ندهید، بلکه با یک حرکت آرام و ماهرانه، مصاحبه شونده را وارد کادر کنید و حرکات او را ضبط کنید. اگر مصاحبه شونده عادت به استفاده از دستان خود در حین صحبت کردن داشت، کارد را باز کنید. دائم فاصله تصویر را دور (واید) و نزدیک (زوم) نکنید. تصویر بهتر است ثابت باشد.

نور: برای تنظیم نور داخل اتاق، پرده ها را بکشید. نور بیرون، طیف رنگی متفاوتی نسبت به نور داخل دارد و ممکن است نور آبی بر روی مجموعه ایجاد کند. همچنین با حرکت خورشید تنظیم نور را تغییر می دهد. با آمدن دوربینهای رقمی (دیجیتال) و تنظیمات خودکار آن، نیازی نیست که فیلمبردار حرفه ای باشید، بلکه با رعایت نکات ذکر شده، می توانید تصویر خوبی از مصاحبه های تاریخ شفاهی تهیه کنید. تصویر را از صفحه نمایش دوربین نظارت کنید. بهتر است صفحه نمایشی به دوربین وصل کنید و آن را در سمت راست یا چپ مصاحبه شونده قرار دهید و در تمام طول فیلمبرداری، وضعیت نور و تصویر خود را بررسی کنید.

از مشکلاتی که نور می تواند در داخل اتاق ایجاد کند، سایه ای است که برصورت مصاحبه شونده می افتد و باعث می شود حفره چشم، بسیار تاریک به نظر برسد و چشمها در تصویر دیده نشود. برای حل این مشکل، نور بالای سر را خاموش کنید و نور را از روبرو به طرفین صورت بتابانید و از فاصله 2 تا 5/2 متر باشد. اگر شدت نوری که به صورت مصاحبه شونده می تابانید قوی باشد، سایه هائی در پشت او ایجاد می شود.

ج- چگونگی تصویربرداری از اسناد، عکس و یادبودها

گاهی مصاحبه شونده در حین مصاحبه تصمیم به نشان دادن برخی اسناد، تصاویر و یا نشان دادن یادبودهای خود می کند و می خواهد آنها را جلوی دوربین بگیرد. بهتر است با عجله روی آنها تمرکز (زوم) نکنید، بلکه زاویه دروبین را آنقدر باز بگذارید که همه چیز در آن کادر دیده شود. بعد از پایان صحبت وی، با کارگردانی صحیح، از تک­تک آنچه می خواهید، تصویر زوم بگیرید و بخواهید روایت کننده روی هر تصویر با صدای خود توضیح دهد. هنگامی که می خواهید از تصاویر با دوربین فیلمبرداری عکس بگیرید، اجازه دهید که نوار DV، 30 ثانیه بدون آنکه تکان بخورد، جلو برود. بهتر است از زوایای متفاوت و درجات مختلف زوم، از آنها عکس بگیرید؛ مثلاً عکسی از چند نفر گرفته شده است: ابتدا از کل عکس و سپس از افراد خاص آن مجدد عکس بگیرید.

اگر به اسکنر یا دستگاههائی از این قبیل دسترسی دارید، عکسها و نامه ها را به جای ویدئو، اسکن کنید. دقت کنید آنها را با اندازه بزرگ و وضوح بالا اسکن کنید.

گام پنجم، موارد قابل توجه در تاریخ شفاهی؛

الف- آشنایی با مشکلات و محدودیتها

با در نظر داشتن اینکه تاریخ شفاهی کوششی در جهت به دست آوردن اطلاعات تازه و جدید ومکمل در بازسازی گذشته است، باید از محدودیتهای آن نیز آگاه شد. زیرا مانند هر شیوه پژوهشی دیگر، با مشکلات متنوعی روبرو بوده و هست.

  1.  یکی از این محدودیتها، وابستگی منابع تاریخ شفاهی به افراد زنده و منابع گفتاری است و اینکه نمی توانیم به اندازه درازنای زندگی فرد به عقب بازگردیم.
  2. سن زیاد، ضعف شنوایی و مشکلات جسمی نامناسب برخی شخصیتهای مصاحبه شونده که ناشی از تحلیل رفتن حافظه بشری است.
  3.  مصاحبه شوندگان، از بیان برخی مطالب به دلایل متفاوت خودداری می کنند. برخی، درصدد آزمودن مصاحبه کننده هستند. برخی او را در حد خود نمی دانند. برخی پایبند ارزشهای اخلاقی هستند. برخی وفادار به روابط گذشته خود با مقامات مافوق هستند و بنا به هر دلیلی، از بیان کل ماجرا سر می پیچند.
  4.  راوی، اغلب از موضعی مثبت به بازگفت وقایع می پردازد و می کوشد خطاهای خود را مخفی کند.
  5.  گاه تصورات شخصی پا به حیطه تاریخ می گذارد؛ به این ترتیب که ذهن قهرمان پرور برخی، شاخ و برگ اضافی به رخدادهای تاریخی می دهد و رنگ و بوی غیر واقعی به آنها می بخشد.
  6.  بیان رخداد تاریخی از دیدگاه فردی و به صورت گزینشی، مصاحبه شونده، گاهی بنا به میل و سلیقه خود، از بین خاطرات انتخاب و جهت گیری می کند.
  7.  اما مصاحبه کننده خود نیز می تواند منشأ مشکلاتی باشد. همچنان که مصاحبه شونده در محتوای مصاحبه نقش اساسی دارد، مصاحبه کننده نیز با رفتار خود و با اظهارنظر ناشیانه، می تواند بر افکار و احساس مصاحبه شونده سایه بیندازد و از محتوای مصاحبه بکاهد.
  8.  مصاحبه شونده، از تجهیزات ضبط و تصویربرداری می ترسد.
  9.  مصاحبه شونده، باور نمی کند که چیز ارزشمندی برای گفتن داشته باشد و نمی فهمد که چرا شما می خواهید با او مصاحبه کنید.
  10.  مصاحبه شونده، یک رشته داستانهای دم دست دارد که آنها را حسابی شاخ و برگ می دهد و عادت دارد تعریف کند. او نمی خواهد بگذارد شما از متن او منحرف شوید.
  11.  مصاحبه شونده، عادت ندارد خاطراتش را در ملأعام بگوید و نیازمند تقویت و دلگرمی بیش تری است. باید با چندین سوال گرم شود تا برای پاسخ به سوالهای بیش تر، راه بیفتد.
  12.  مصاحبه شونده با صحبت کردن درباره موضوعاتی که در ذهن شماست، احساس راحتی نمی کند. برای مثال، زن با حیا ممکن است در صحبت کردن با مرد درباره تجربه های ازدواجش احساس راحتی نکند.
  13. مصاحبه شونده، شما را از میان داستان می چرخاند و مطابق با نمونه آغاز، میانه، پایان - که در ذهن شماست - عمل نمی کند. خاطرات، ساختار و توالی تاریخی ندارند و شما مجبورید کشف کنید که چطور راوی را وادار کنید که این خاطرات را به صورتی نقل کند که هم برای گوینده و هم برای شنونده مفهوم باشد.
  14.  مصاحبه شونده، از دادن اطلاعات شخصی یا خصوصی می ترسد. بنابراین اطلاعاتی به شما می دهد که «نقاب» بیرونی او را حفظ کند.
  15.  مصاحبه شونده ترجیح می دهد یا عادت دارد، به جای یک نفر در جمع چندین نفر صحبت کند.

ب- پیاده سازی و تنظیم

پیاده سازی متن مصاحبه، یکی دیگر از مراحل هر پروژه تاریخ شفاهی است که آن را به سند مکتوب تغییر شکل می دهد و بهره برداری را برای پزوهشگران راحت تر می کند.

سخنی که بر زبان رانده می شود، هنگامی که به صورت نوشته و مطالب چاپی درمی آید، بسهولت می تواند دچار آسیب شود. پیاده کردن متن مصاحبه، باید دقیق و درست و منطبق با مکالمه صورت گرفته باشد. دست بردن در زبان خاص هرکس، کار درستی نیست. پس از اینکه متن آماده شد، متن را به مسئول بازشنود بدهید تا آن را مقابله و تصحیح کند. بازشنود یعنی خواندن نسخه و گوش دادن همزمان به نوار مصاحبه و تصحیح هر اشتباهی که فرد پیاده کننده آن مرتکب شده است.

پس از انجام این تصحیحها، نسخه را برای تأیید گرفتن از مصاحبه شونده، نزد وی ببرید. در این مرحله، اگر مصاحبه شونده صلاح بداند، جملات گفتاری خود را تصحیح می کند.

ویرایش متن مصاحبه قبل از انتشار لازم نیست؛ اما در هنگام انتشار به صورت مقاله، کتاب و ...، باید معیارهای ویرایش در آن رعایت شود.

در پایان، باید مطمئن شد که همه منابع تولید شده، مرتبط با پروژه، سازماندهی شده و  در مخازن آرشیوی قرار گرفته است.

  

فصلنامه گنجینه اسناد-تابستان 1397

بررسی و نوشته: امیر مسعود شهرام نیا- سعیده یراقی اصفهانی

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 

مقدمه ای بر استانداردهای تاریخ شفاهی (1)  

موضوعات مرتبط : تاریخ شفاهی    


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید