تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :854

منوچهر ستوده - آشنایی با ایران شناسان

منوچهر ستوده (زاده ۲۸ تیر ۱۲۹۲ در تهران) ایران شناس، جغرافی دان، استاد دانشگاه تهران و پژوهشگر ایرانی است. پدربزرگش آقا شیخ موسی از یاسل نور که منطقه‌ای ییلاقی و کوهستانی است، به تهران آمد. منوچهر در هفت سالگی به مدرسه ابتدایی آمریکایی رفت و دوره شش ساله ابتدایی را در این مدرسه گذراند. سال ۱۳۱۳ وارد دانشسرای عالی شد و نزد استادانی چون سید محمد مشکات و علی اکبر شهابی درس خواند. نخستین مقاله خود را در ۱۳۱۵ درباره «مطالعات تاریخی و جغرافیایی مسافرت به قلعه الموت» نوشت.

در سال ۱۳۱۷ لیسانس در رشته ادبیات فارسی را دریافت کرد. سال ۱۳۲۹ از رساله دکتری خود زیر نظر بدیع‌الزمان فروزانفر با عنوان «قلاع اسماعیلیه در رشته‌کوههای البرز» دفاع کرد. در سال ۱۳۳۱ به عضویت جامعه ملی جغرافیای آمریکا درآمد. در سال بعد نیز عضو انجمن ایران‌شناسی به ریاست پورداوود شد.

طی سالهای بعد چندین سفر مطالعاتی به خارج از کشور داشت و ارتقا به درجه استادیاری دانشگاه تهران و بعد دانشیاری و انتقال به دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و عضویت در گروه تاریخ و سرانجام ارتقا به درجه استادی در سال ۱۳۵۴ از جمله اتفاقات زندگی او در این سالها بوده ‌است.

وی تا سال ۱۳۸۱ در کنگره‌های مهم ایران‌شناسی همچون کنگره بین‌المللی تاریخ و هنر و باستان‌شناسی ایران در دانشگاه آکسفورد و کنگره بین‌المللی ابوریحان در پاکستان سخنرانی کرد. سفر به چین و آسیای میانه از دیگر فعالیتهای سال‌های اوایل دهه ۱۳۶۰ اوست.

دکتر ستوده تابستانها در روستای کوشکک لورا و زمستان در خانه‌ای در سی‌سرا (نزدیک چالوس) زندگی می‌کند. خانه‌اش بسیار ساده‌ است. با رادیو و تلویزیون میانه‌ای ندارد. معمولاً در ایوان سرتاسری جلو اتاق رو به باغ پردرخت خود می‌نشیند و پشت یک میز آهنی کوچک قدیمی مشغول کار می‌شود.

منوچهر ستوده

آثار

کتابهای منتشرشده و یا در دست انتشار دکتر ستوده بسیار است؛ همچنان كه تعداد مقالاتش نیز به چندصد عنوان می‌رسد. آثار او را به سه دسته كلی تألیف كتاب، تصحیح كتاب و مقاله می‌توان تقسیم كرد كه در زیر به برخی از انها اشاره می‌شود:

1ـ تألیف:آثار تاریخی ورارود و خوارزم (سه جلد)، از آستارا تا استارباد (آثار و بناهای تاریخی گیلان، مازندران و گلستان)، استوناوند (گردآوری ستوده و دیگران)، اسناد خاندان خلعتبری، البرزکوه،تاریخ ترکمانیه، تاریخ قپچاقخانی، جغرافیای تاریخی رودبار کرج، جغرافیای تاریخی شمیران (دو جلد)، جنگ در ساحل آمودریا، خط کوفی، رهاورد ستوده (یادداشتهای دکتر ستوده، به کوشش مصطفی نوری)، سادات کیائی گیلان،سیاهپوشان کافرستان و ساکنان چُترال، فارسی برای انگلیسی زبانان(دو جلد)؛ فرهنگ سمنانی، سرخه‌ای، لاسگردی، سنگسری، شهمیرزادی؛ فرهنگ‌ کرمانی، فرهنگ گیلکی، فرهنگ نائینی، قلاع اسماعیلیه در رشته کوههای البرز،کتابه‌های حرم مطهر حضرت معصومه(س) و حظیره‌های اطراف آن، گویش کرمانی، لهجه تهرانی، زبان و فرهنگ مردم تهران، نامنامه ایلات و عشایر و طوایف، نامهای خانواده‌ها و خاندانها و دودمانهای مازندران و خراسان.

2ـ تصحیح:آثار و احیاء (رشیدالدین فضل‌الله همدانی؛ به ‌اهتمام منوچهر ستوده و ایرج افشار)،احیاءالملوک (شامل تاریخ سیستان از زمان سلطنت شاه علی‌‌ تا سال 1208ق، تألیف شاه حسین‌ بن غیاث‌الدین‌ محمد)، اسناد پادُریان کرملی (بازمانده از عصر شاه عباس صفوی)، اسناد گزارشهای پراکنده حکام ولایات ایران ( به کوشش ستوده و علی امیری)، تاریخ بدخشان (میرزا سنگ محمد بدخشی)، تاریخ بنادر و جزایر خلیج فارس (محمد ابراهیم کازرونی)، تاریخ خانی (از علی بن شمس‌الدین لاهیجی)، تاریخ راقم سمرقندی، تاریخ گیلان و دیلمستان (از ظهیرالدین‌ مرعشی)، تاریخ رویان(از اولیاءالله آملی)،تاریخ گیلان: وقایع سالهای ۱۰۳۸ـ۹۲۳ ق (از ملا عبدالفتاح فومنی گیلانی)، تاریخ کشمیر امیر تیمور،تاریخ خانان افغان و اوزبک و اورگنج و خیوه و بخارا و سمرقند (از میر عبدالکریم بخاری‌)، تاریخ مازندران (از ملا شیخعلی گیلانی)، جغرافیای اصفهان (تألیف میرزا حسین اصفهانی)، خاندان مرعشی مازندران (از میرتیمورمرعشی)،دیوان امیر پازواری، تصحیح و ترجمه ستوده و محمد داوودی)، راهنمای قطغن و بدخشان (محمد نادر خان)، رجال استارباد (محمد صالح استاربادی)، روزنامه سفر گیلان (دستخط ناصرالدین شاه قاجار)، سفرنامه بنادر و جزایر خلیج فارس (از مهندسی ناشناخته در زمان محمد شاه قاجار)، صیدنه (از ابوریحان بیرونی؛ ترجمه فارسی قرن هشتم از ابوبکر کاشانی،به‌کوشش ستوده و ایرج افشار)، ظفرنامه خسروی (شرح حکمروایی سید نصرالله بهادرخان سلطان بن حیدر در بخارا و سمرقند)، عجایب‌المخلوقات و غرائب الموجودات (از محمد بن محمود طوسی)، فرهنگ بهدینان (گردآوری جمشید سروش سروشیان، به کوشش ستوده)، فهرست اسناد تاریخی مالجان (به کوشش ستوده و علی امیری)، گوهرنامه (محمدبن منصور)، مجمل رشوند (محمدعلی خان رشوند؛ تصحیح و تحقیق ستوده و عنایت‌الله مجیدی)، منتقله الطالبیه، مهمان‌نامه بخارا (فضل‌الله‌ روزبهان خنجی)، نصف جهان فی‌تعریف الاصفهان (محمد مهدی الاصفهانی)

3ـ مقاله:مقالات استاد ستوده بالغ بر صدها عنوان است، از جمله:آب انبار، آبیاری در گیلان و مازندران و گرگان، آتش، آتش افروزی در نزد مردمان شمال ایران، اجامره و اوباش، اردهن، از صاحبقرانیه تا کلاردشت، ارگ بخارا، ارگ در دوره‌ اسلامی، اژدر و چپک، استحکامات سرزمین ایران در دوران اسلامی، اشکال العالم یا مسالک ممالک، البرز، امثال سمنانی، الفبای ارمنی ،امثال گیلکی، اوزان و مقادیر، ایل گلباغی، بادهای گیلان، باریجه (نوعی گیاه)، بازار ابریشم دیروز و بازار ابریشم دوران صفویه، بازیها و سرگرمیهای ایران، باغ فردوس، ببر، بحر نصاب، پرندگان بهشتی، پنج سند سیاسی از دوره احمد شاه، پند و دستان‌یاب، پویایی زبان سمنانی، تاجیکان چین، ترانه‌های گیلان، تفسیری از واژه ختا، توغ و پاتوغ، جاده‌ای به نام ابریشم هرگز وجود نداشته، جبال و ایران مرکزی، جدول تطبیق سالهای مسیحی و هجری قمری، جزیره واق واق همان استرالیاست، جستانیان، چاه نخجیر، حدود ختن تاجیکستان چین، حدود متصرفات اسلامی، حفظ میراث گذشتگان، خاک ورارود و تقسیمات کنونی آن، خاندان میار، خاندانهای قدیمی گیلان و مازندران، خانواده گربه، خُتن کتاب دبیر ادیب، خوئینی (یکی از لهجه‌های آذری)، درباره‌ کتابهای‌ درسی، درویشان مازندران، دستورالعمل حکام ولایات، دشت بیات، دو کتیبه کوفی از بدربن حسنویه، دولاب، دویست و بیست واژه سغدی رود زرافشان، راه ابریشم، راه شاهی یا جاده شاه عباس در حاشیه دریای خزر، زبان لوتر استاربادی، زندگی در بیابانهای همسایه خور، ساروج، سپهسالار ارنگه، ست ستی، سروستان، سکه‌های طبرستان، سلسله محلی شمال فلات ایران، سواد طومار وقفنامچه مدرسه بزرگ همدان، سه کتیبه به خط کوفی از ایران، سید کلاردشتی، سیر در آیینه‌ ایران، سیاه‌پوشان در فاصله سالهای ۹۴۴ـ۹۹۹، سیر و تحول جغرافیای ریاضی ایران و تأثیر آن در فرهنگ اسلامی، شکار سو (نوعی شکار مرغابی)؛ شمیران، دژی که ناصرخسرو نه شبانه روز در آن مانده است، شهر دربند و دیوار دربند یا سدّ یأجوج و مأجوج، شیر کوهستان، صرف فعل در دستور زبان فارسی، صندوق‌چوبین مرقد سلمان پارسی، فتح گوگ‌تپه، قراقالباق، قصران ری، قلعه الموت، قلعه شمیران، قلعه فیروزکوه، قلعه قهقهه، قلعه گردکوه، قلعه موران، قلعه نور، کاروانسراهای تهران قدیم، کبودجامه کجاست؟، کتیبه‌های آستانه مقدسه قم، کجید (دهکده‌ای در شمال دیلمان)، کردهای کنار رودخانه کرج، کشتی‌گیری در گیلان، کلمه جغرافی، کیایان کوشیج در دیلمان و خرگام، گربه وحشی، گیلان و آثار تاریخی آن، لغات و اصطلاحات جنگی، لهجه سب سلیری، لهجه علی آباد فریم، ما را چگونه می‌بینند، ماهیهای دریای خزر که نام گیلکی دارند، مثلهای فیروزکوهی، مجموعه فهرست مشخصات بازرگانان، مختصری از جغرافیای تاریخی و انسانی گیلان، مراسم علم چینی و علم واچینی در گیلان؛ مطالعات تاریخی و جغرافیائی، معماری، شهرسازی، باغ سازی؛ مقبره حبقوق، من از بام دنیا می‌آیم، نقشه مازندران و سواحل بحر خزر، نمایش عروسی در جنگل، نکاتی در باره هفت اقلیم، واژه‌هایی از زبان مردم نهاوند، وخیگی خون (خانه سازی در وخان)، وقفنامه شاه عباس، وقفنامه‌ میرزا محمد یوسف اشرفی، هکاتم پلیس، هفت اقلیم، همه‌ راهها به رم ختم می‌شود؟، هنر چوب در گیلان، هوچی.

 


تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید