تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :580

نگاهی به معماری فرسوده شهرهای شمالی

پناه بردن به دامن طبیعت و گشت و گذار در لابه لای مناطق مختلف آن، برای کسانی که در ایران زندگی می کنند، به عنوان یک خصلت ثانوی اهمیت بسیاری دارد. در میان ایرانیان، این گرایش به گشت و گذار در مناطق خوش آب و هوای کشور، آن را در موقعیت تماس روزمره با دیگر ساکنان این سرزمین قرار داده است.

این موقعیت مناسب که در مناطق شمالی کشور در استان های کرانه دریای خزر به شکلی استثنایی فراهم شده است.

8

حوزه شمالی کشور را به مرکزی مناسب برای جذب مسافران مختلف از سایر شهرهای کشور تبدیل کرده است. سال هاست که شهرهای شمالی کشور به دلیل پذیرش گردشگران ایرانی و خارجی، از جایگاهی ثابت و همیشگی، گرایش ایرانیان را به بازدید از شمال کشور تشدید کرده است.

مسافران خسته با قدم گذاشتن در مناطق خوش آب و هوای شمال کشور و با حضور در این مناطق و بازدید از شهرهای مختل فآن، با مناظر دوگانه ای از زیبایی و زشتی مواجه می شوند اگر در یک سو دریا، جنگل کوهستان های زیبا نهفته است در سوی دیگر شهرهایی وجود دارد که طبیعت اطراف آن مورد هجوم و دست اندازی سودجویان و زمین خواران بسیاری قرار گرفته است ساختمان سازی های بی حساب و کتاب، چنان جا را برای درختان تنگ کرده که اکنون، زشتی توسعه ناموزن در دل جنگل های شمال جلوه گری می کند.

در کنار این هجوم و دست اندازی، نمای شهرهایی به چشم می خورد که از شدت فرسودگی، خیبان های بزرگ ترین شهرهای شمال کشور را به کوچه های روستاهای بزرگ شبیه ساخته اند.

سال هاست که شهرهای شمالی با ساختمان های فرسوده در منظر عموم قرار گرفته و گذر سال ها تغییری در این بافت ایجاد نکرده است. در نتیجه، مناظر شهری اعم از منازل و مغازه ها، یا دست نخورده باقی مانده اند یا بدتر شده اند و اتفاق خوبی در زیباسازی آن ها رخ نداده است.

می توان گفت که بنای شهرهای شمالی کشور، از زیبایی باشکوه طبیعت آن بهره چندانی نبرده اند و مردم این شهرها نیز تلاش چندانی برای تغییر این رویه نکرده اند.

آشکارترین نشانه فرسودگی ساختمان های این شهرها در برف سنگین زمستان خود را بروز می دهد؛ زمانی که ساختمان های فرسوده رشت به دلیل بارش  برف، تحمل خود را از دست دادند و فروریختند

تغییر های اعمال شده در این مناطق در بهترین حالت بیشتر متوجه کسانی است که با سودجویی و با احداث ویلاهای گوناگون در این مناطق، تن آسایی خود را به نمایش می گذارند.

مهندس مهرداد هاشم زاده، معمار وشهرساز در تحلیل این وضعیت ابتدا با اشاره به یکدست شدن معماری در مناطق مختلف کشور، از این پدیده با عنوان «تهرانی شدن معماری» یاد می کند و می گوید: این مورد مشکلی اساسی است؛ چون هر شهری هویت؛ مردم و فرهنگ مربوط خود را دارد. این یکدست شدن یا می توان گفت تهرانی شدن معماری، تاکنون نتیجه مطلوبی نداشته است.

 در نتیجه وارد هر شهری که می شویم، حس نمی کنیم که این شهر با شهرهای دیگر متفاوت است. اصولا با گردش در کل شهرهای ایران، علاوه بر کهنگی در معماری این شهرها، با فقدان هویت در آن ها نیز مواجه می شویم.

 اگر بحث کهنگی و فرسودگی معماری به خاطر ارزش تاریخی بنا باشد، می توان با حفظ و مرمت آن ساختمان وبنا آن ها را حفاظت کرد.

اما مشاهده می کنیم که در ساختمان های شمال کشور، ساختمان های با ارزش فرسوده می شوند و الحاقات انسانی بی ارزش از قبیل انواع و اقسام تابلوها و ... به آنها افزوده می شود.

در نهایت، از این ساختمان ها به زور نمونه به جای انبار استفاده می شود. به این ترتیب ساختمان ها نه تنها مرمت نمی شوند، بلکه به شدت از نظر ظاهری دچار فرسودگی می شوند. این فرسودگی، زیبایی شهر را نیز تحت تاثیر قرار می دهد به نحوی که در نهایت این اغتشاش بر روح و روان شهروندان تاثیر می گذارد

به اعتقاد این مهندس شهرساز، عنصر مهم در مطلوبیت معماری شهری این است که در طراحی آن به هویت منطقه توجه شود. هاشم زاده می گوید: این هویت واجد عناصر مختلفی است یکی از این عناصر فرهنگ مردم است. عنصر دیگر اقلیم و جغرافیاست.

 در کنار این موارد چند موضوع دیگر هم مطرح می شود؛ یکی از این موارد، ارزش مصالحی است که مورد استفاده قرار می گیرد.

 شاید سنگ برای یک منطقه عنصر مناسبی باشد ولی باید توجه کرد که در نقاط آفتابگیر، مصالح سنگینی مثل سنگ به معماری آسی می زند یا به طور نمونه نمی توانیم در معماری ساختمان های بیشتر شهرها و مناطق از شیشه استفاده کنیم و از عوارض محیط زیستی آن غافل شویم، علاوه بر معماری و پلان داخلی ساختمان، باید به حقوق عموم نیز توجه داشت، چرا که در معماری شهرها فقط حقوق شخصی مطرح نیست، بلکه حقوق کل مردم را باید در نظر گرفت. مورد دیگر، بحث ایمنی و آسایش است؛ به این معنا که شخص باید از محل شکونت خود لذت ببرد.

 9

هاشم زاده در ادامه این بحث توجه به عناصر فرهنگی در معماری مناطق مختلف را مدنظر قرار داده و می افزاید: عناصر فرهنگی و توجه به آن ها در معماری؛ چه در طراحی نماها به عنوان زیبایی شهری و چه در پلان داخلی بیار موثر است به طور نمونه؛ معماری مرکزی ایران، یک معماری درونگراست.

 در مناطق مرکزی ایران، در طراحی یک ساختمان حیاط مرکزی وجود دراد، اما در شمال کشور این گونه نیست و خود مسکن به مرکز خود تبدیل می شود، این ویژگی های خاص، مربوط به فرهنگ و اقلیم است و در ساخت بنا باید چنین مسایلی را مدنظر قرار داد.

به اعتقاد این کارشناس شهرسازی، در طی 40 سال اخیر، این مسایل کمتر مورد توجه مسئولان و مدیران شهری قرار گرفته و چنین مسایلی به عنوان یک الزام در طراحی و احداث ساختمان های شهری لحاظ نشده است.

هاشم زاده در ادامه می افزاید: به مصالحی که باید مورد استفاده قرار گیرد و سبکی که باید انتخاب شود توجه نمی شود، اینکه به طور نمونه آیا استفاده از شیشه در مناطق شمالی، جنوبی و مرکزی ایران درست است و اگر درست نیست، چگونه باید از آن استفاده کرد. متاسفانه کسی پاسخگوی چنین سوالاتی نیست و هر کس مسئولیت آن ها را به دیگری واگذار می کند.

وی با اشاره به مناطق شمالی کشور و تغییر و تحولات صورت گرفته در این مناطق با تاکید بر این مطلب که در هر صورت تغییر اتفاق می افتد و تغییرات ایجاد شده به هیچ وجه راضی کننده نیست، می افزاید: به جرات می توان گفت که با وجود برخورداری مناطق شمال ایران از معماری بومی غنی، متاسفانه در شهرهای شمالی به هیچ عنوان از معماری بومی شمال بهره گرفته نشده است.

در شهرک های ویلایی این مناطق، هرکس مطابق با سلیقه و سبک زندگی خود، به طراحی بنا می پردازد؛ یکی از سبک رومی و دیگری از سبک های مدرن استفاده می کند، اما هیچ کدام از آن ها ارتباطی به معماری بومی شمال ندارد.

بی توجهی به الگوهای بومی و فرهنگی در ساخت و ساز و طراحی معماری شمال کشور، در کنار بی توجهی به فرسودگی بسیاری از ساختمان های مسکونی و غیر مسکونی در این مناطق، شمال کشور را در معرض دو موقعیت متضاد قرار داده است.

از یک سو عده ای سودحجوی سوداگر و زمین خوار، متوجه این منطقه خوش آب و هوا از کشور شده و آن را در معرض دستبرد خویش قرار داده اند و در نتیجه ی این دستبرد، فضای معماری را به گفته هاشم زاده بیش از پیش به سمت تهرانی شدن هدایت می کنند. اینجاست که اگر بعد از مدتی گذرمان به شمال کشور بیفتد، خود را در منطقه ای خواهیم یافت که هیچ فرقی با تهران نخواهد داشت.

 از سوی دیگر، شهرهای شمالی کشور به علت بی توجهی به مرمت ساختمان ها و بازسازی آنها، به مرز فرسودگی و آسیب رسیده است، ظاهر شهرهای شمالی از این آشفتگی حکایت می کند.

 

 

منبع: روزنامه ایران -آبان 1389

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 



نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید