Error parsing XSLT file: \xslt\ammiBreadCrumb.xslt تاریخ آخرین ویرایش : دوشنبه،19-4-1396
تعداد بازدید :1152

کاخ چرخاب و بردک سیاه (زمانی اینجا هخامنشیان کاخ داشتند)

(مقالات گذشته - فروردین 1387)

در سال 1350 شمسی هیات باستان شناسان ایرانی به سرپرستی علی اکبر سرفراز که مشغول کاوش و مرمت شهر تاریخی بیشاپور واقع در جبهه شمال شرقی برازجان بودند مطلع شدند که در محل چرخاب برازجان هنگام احداث کانال کشی آب برازجان به بوشهر، بیل مکانیکی هنگام خاکبرداری به یک شالی ستون سیاه رنگ برخورد کرده است که مسئولین آن شالی را به فرمانداری انتقال داده بودند. وی که سرپرستی کاوش های بیشاپور را برعهده دار بود، به علت قرب مکانی با محل چرخاب بلافاصله به برازجان عزیمت و در فرمانداری از آن شالی دیدن کرد و دریافت که این شالی از شاهکارهای هنری و حجاری عصر هخامنشیان است که با شالی ستون های کاخ های پاسارگاد برابری می کند. بنابراین بلافاصله مراتب را به اداره متبوع گزارش داد و موافقت گمانه زنی و رسیدگی محل را خواستار شد. پس از یک ماه تلاش مداوم پروفیل و اسکلت تالار ستوندار نمایان شد.

کاخ چرخاب دارای یک تالار مستطیل ستوندار با دو ردیف شش ستونی است و یک ایوان ورودی 24 ستونی در جبهه شرقی دارد. این کاخ به ابعاد 35 × 45 متر احداث و مجموعا 1575 متر وسعت دارد، فاقد توازن و تقارن معمول بناهای هنخامنشی است.

تالار مرکزی، عبارت است از بنائی مرکب از 12 پایه ستون در دو ردیف شش تایی که در شرایط حاضر تنها پایه ستون های آن موجود و از دو نوع سنگ سیاه و سفید ترکیب یافته اند. شیوه استقرار این پایه ستون ها به این ترتیب بوده که پس از آماده نمودن سطح مورد نظر زیرسازی و شالوده ساخت پایه ستون ها هریک با پنج یا شش قطعه لاشه سنگ بزرگ و کوچک به صورت فوندانسیون و جلوگیری از سنگینی و افت پایه ستون ها و به صورت مربع شکل ساخته و پرداخته شده است. آن گاه سنگ مکعب شکل سیاه رنگ از نوع آهکی به ابعاد این سنگ ها به گونه ای حجاری و صیقل یافته است که از ارتفاع 28 سانتیمتر آنها 18 سانتیمتر صاف و صیقلی شده اند. بخش زیرین به به صورت زیره تراش با زائده ای تقریبا 10 سانتیمتر بیشتر در کف و بر روی سنگ های شالوده قرار گرفته است و فقط 18 سانتیمتر آن خارج از کف بنا هستند. آنگاه بر روی این سنگ سیاه، سنگ سفید رنگ مکعب  شکل دیگری با همان اندازه و مهارت و ظرافت در حجاری و بدون هیچ گونه ملاط یا فلز دیگری بر روی سنگ سیاه زیرین قرار گرفته است. بدین منظور قسمت مرکزی دو سنگ سیاه و سفید رنگ را زبره تراش کرده و لبه های آنها را چنان صیقلی نموده اند که در نقطه اتصال، به نظر سنگی یک پارچه با دو رنگ سیاه و سفید می رسند و اکثراً این دو سنگ را یکپارچه می بینند و تصور می کنند که بخش زیرین سنگ سفید رنگ، سیاه شده است و برای هیچ معمار و هنرمند حجاری این چنین وصالی تاکنون دیده نشده است و ترکیب این دو سنگ و سایر سنگ ها همه بینندگان را به اعجاب وا می دارد. بر روی این دو سنگ، سنگ سومی، به صورت پله لی از نوع سنگ های آهکی کرم رنگ در ابعاد 85 × 85 سانتیمتر وبلندی 25 سانتیمتری قرار گرفته و در مجموع برفراز این سه سنگ است که با توجه به اختلاف رنگهای آنها شالی ستون مدوری از نوع سنگ سیاه به شعاع 37 سانتیمتر کهآن هم با ظرافت غیرقابل وصفی تراشیده و صیقل یافته قرار گرفته است. به این ترتیب ما شاهد ساخت پایه ستون مناسبی هستیم که از دو رنگ سیاه و سفید ترکیب شده اند و تا این زمان فقط یک نمونه آن در پاسارگاد پایتخت کوروش دیده شده است. ستون های دوازده گانه این تالار در فواصل 160 سانتیمتری از هم در دو ردیف شش تائی قرار دارند که از مجموع آنها فقط سه پایه ستون از ردیف اول کامل شده است. از شواهد چنین بر می آید که سایر پایه ستون ها در حال نصب بوده اند و به این ترتیب
می توان گفت که تالار 12 پایه ستونی مکشوفه به صورت ناقص و ناتما رها شده از مجموع 12 ستون تالار که در دو ردیف شش تایی است به ترتیب از جبهه شمالی فقط پایه ستون های اول و دوم و سوم سالم و پایه ستون های چهارم و پنجم و ششم اصلاً نصب نشده و حتی شالوده آنها به صورت ناقص رها شده است.

کاخ چرخاب و بردک سیاه

 

کاخ بردک سیاه

کاخ بردک سیاه در یک کیلومتری شمال روستای درودگاه از توابع بخش سعدآباد شهرستان دشتستان قرار دارد.

بردک سیاه در 29 درجه و 2 دقیقه و 159 ثانیه شمالی و 51 درجه و 6/0 دقیقه و 8/34 ثانیه شرقی قرار گرفته است. بلندترین نقطه امروزین آن از سطح دریای آزاد در حدود 65 متر است.

برای اولین بار اسماعیل(احسان) یغمایی ضمن کاوش کاخ سنگ سیاه (نظرآقا) در سال 1356، بررسی هایی در اطراف این کاخ و روستاهای همجوار انجام داد. بنا به گزارش اهالی روستای درودگاه مبنی بر وجود آثاری در میان نخلستان ها، آن مکان مورد بررسی و بازدید قرار گرفت.


در وضع موجود بدلیل کاوش های ناتمام کاخ بردک سیاه، نمی توان نقشه و پلانی گویا و شفاف از این کاخ ارائه داد. در حال حاضر کاخ بردک سیاه 18×30 متر وسعت دارد. دارای یک تالار مرکزی و یک ایوان جانبی با ویژگی های ذیل است.

کاخ چرخاب و بردک سیاه

تالار مرکزی در محور شرقی - غربی بنا شده است. پایه ستونهای تالار مرکزی در محور شرقی - غربی در وضع موجود چهار ردیف و در محور شمالی  - جنوبی نیز در چهار ردیف است. اگرچه اطلاعات ما در خصوص طرح اصلی کاخ کافی نیست ولی در جبهه غربی تالار مرکزی بدلیل حفر ترانشه پیشرو آزمایشی که توسط حفار ان ایجاد شده دو ردیف دیگراز پایه ستون های تالار در محورشرقی - غربی و همچنین سنگ کف درگاه ورودی غربی نیز به یافته های تالار مرکزی افزوده می گردد. در نتیجه با یافته های دیگر ترانشه پیشرو جبهه غربی می توان دریافت که تالار مرکزی دارای 24 پایه ستون در شش ردیف چهارتائی بوده و در محور چهار جهت اصلی تالار نیز سنگ  کف درگاههای کرم رنگ نیز کار شده است. تالار مرکزی دارای ابعادب معادل 50/18 متر شمالی - جنوبی و 17 متر شرقی - غربی می باشد و بالنتیجه وسعت آن به 314 متر مربع می رسد.

در کاوش های بردک سیاه هنوز یک نمونه کامل پایه ستون پیدا نشده است. آما از آنجا که همه پایه ستون ها به یک اندازه و یکسان ساخته و پرداخته شده اند، می توان با کنار 

هم گذاشتن بخش هایی از پایه ستون های مکشوفه به یک قطیعت کلی و به طرحی از یک پایه ستون کامل دست یافت.

کاخ چرخاب و بردک سیاه

کلاً پایه ستون های تالار میانی بردک سیاه، سه سنگ مکعب مستطیل نهاده برروی یکدیگر اند که بر روی آنها سنگ چهارم یا شالی ستون (گرد) جای می گرفته است.

باتوجه به کاوش های صورت گرفته در این کاخ بقایایی از دیواره سنگی در جبهه جنوبی تالار مرکزی، ما بین این تالار و ایوان جانبی جنوبی بدست آمده است . بیش ترین مانده دیوار در گوشه جنوب شرقی کاخ بدست آمده است که ضخامت آن نزدیک به 50 سانتی متر می رسید. نمونه همین دیوار در کاخ اختصاصی کوروش در پاسارگاد که بین تالار مرکزی و ایوان جنوبی ایجاد شده که تقریباً همانند دیواره موجود در کاخ بردک سیاه است.

ماهنامه سفر -شماره 14 - فروردین 1387

تدوین و آماده سازی برای انتشار در وب سایت : شهره السادات عربشاهی

 

استان مرتبط : بوشهر  


نظرات:

برای ارسال نظر جدید ابتدا باید وارد سایت شوید